Elke plaaslike verkiesing bring dieselfde beloftes – politieke partye belowe beter paaie, skoner dorpe, veiliger strate en beter munisipale dienste.

Inwoners lees die manifeste, maar baie vergeet daarvan nadat hulle gestem het.

‘n Manifes behoort egter meer as net ‘n lys mooi beloftes te wees. Dit moet eenvoudig verduidelik wat ‘n party wil doen, wat eerste gedoen gaan word en hoe daarvoor betaal gaan word.

Maar voordat jy ‘n party se manifes lees, vra jouself: Hoe sou my eie verkiesingsmanifes lyk?

1. Wat moet eerste reggemaak word?

‘n Munisipaliteit kan nie alles op een slag regmaak nie. ‘n Goeie plan moet dus twee of drie belang­rike probleme eerste aanpak.

Vraag: Watter twee of drie dinge in jou munisipaliteit moet volgens jou dringend reggemaak word?

2. Beter dienste

Water, elektrisiteit, vullisverwydering, paaie, stormwater en straatligte is van die belangrikste munisipale dienste.

Partye moet nie net sê hulle sal dienste verbeter nie – hulle moet sê wat hulle gaan verbeter en wanneer dit gedoen sal wees.

Vraag: Watter diens sal die grootste verskil aan jou daaglikse lewe maak as dit verbeter?

3. Hoe gaan dit betaal word?

Elke belofte kos geld. Partye moet verduidelik hoe hulle vir nuwe projekte en beter dienste gaan betaal.

Dit kan belasting, tariewe, beter skuldinvordering of besparings insluit.

Vraag: Sou jy bereid wees om meer te betaal vir ‘n diens wat werklik verbeter?

4. Kontrakte en tenders

Munisipaliteite gebruik kontrakteurs om baie van die werk te doen. Dit is belangrik dat tenders regverdig en oop hanteer word.

Vraag: Wat sal jou meer vertroue in die munisipaliteit se tenderproses gee?

5. Werk en plaaslike ondernemings

Munisipaliteite skep nie self al die werk nie, maar hulle kan dit makliker maak vir sakeondernemings om te groei.

Minder rompslomp, goeie diens­te, beskikbare grond en onder­steuning vir klein ondernemings kan help.

Vraag: Wat maak dit moeilik om werk te kry of ‘n sakeondernemings in jou gebied te bedryf?

6. Behuising en beplanning

Behuising moet goed beplan word. Mense moet, waar moontlik, naby skole, werk en openbare vervoer kan woon.

Vraag: Hoe behoort goeie behui­sing in jou gemeenskap te lyk?

7. Veiligheid

Veiligheid is nie net die polisie se verantwoordelikheid nie. Munisipaliteite het ook ‘n rol met verkeersbeheer, wetstoepassing en die toepassing van munisipale reëls.

Vraag: Waar voel jy die minste veilig en wat kan daaraan gedoen word?

8. Eerlike en verantwoordelike bestuur

Inwoners moet weet hoe hul geld bestee word. ‘n Goeie munisi­paliteit moet ook teen korrupsie en swak bestuur optree.

Vraag: Hoe gereeld moet jou raadslid aan jou verduidelik wat in jou wyk gebeur?

9. Inwoners moet ‘n sê hê

Inwoners behoort deel te wees van besluite wat hul gemeenskappe raak. Openbare vergaderings en wykskomitees kan mense ‘n stem gee.

Vraag: Voel jy dat jy tans ‘n werklike sê het oor besluite wat jou gemeenskap raak?

Jy hoef nie al hierdie vrae dadelik te kan beantwoord nie. Die belangrikste is om te dink oor wat vir jou belangrik is. Wanneer politieke partye hul manifeste bekendmaak, vergelyk dit met jou eie prioriteite. Kyk watter beloftes realisties is, wat dit sal kos en wanneer dit gedoen sal word.

‘n Verkiesingsmanifes moet uiteindelik soos ‘n belofte met ‘n plan wees, nie net mooi woorde nie. As kiesers weet wat hulle wil hê, is dit moeiliker om hulle met leë beloftes te oortuig. En ná die verkiesing kan hulle die party wat gewen het, aan sy beloftes herinner en aanspreeklik hou.

• Dr. Clive Coetzee is ‘n ­professor aan die fakulteit militêre wetenskap aan die Universiteit Stellenbosch.