Die Hooggeregshof van Appèl (HHA) moet nog ‘n datum aanwys wanneer die gekonsolideerde hofverrigting oor verskeie aansoeke om verlof tot appèl oor olie- en gaseksplorasie langs die Kaapse kus gaan plaasvind.
Die Hof het vroeër vandeesmaand besluit om verskeie appèlprosesse oor eksplorasie in Blok 5/6/7 geleë tussen Kaapstad en Kaap Agulhas in ‘n enkele verrigtinge te konsolideer.
Die Hof het gelas dat aansoeke om verlof tot appèl deur beide Shell en die Staat saam met die volle meriete van die saak in ‘n gekonsolideerde verhoor aangehoor moet word. Omgewingsmagtiging vir eksplorasieboorwerk wat aan TotalEnergies, Shell en PetroSA as medehouers van die eksplorasiereg toegestaan is, is deur die Wes-Kaapse Hooggeregshof tersyde gestel.
Die Green Connection en Natural Justice, die omgewingsorganisasies wat die boorprojek ter see betwis, het die HHA se opdrag verwelkom en dit as meer as blote prosedurele doeltreffendheid beskou.
Volgens Neville van Rooy, The Green Connection se uitreikambassadeur, “verkort die gekonsolideerde proses die pad na finale verantwoordbaarheid” en verseker dit dat die Hof die substantiewe mislukkings wat geïdentifiseer is, ten volle sal oorweeg, insluitend die regering se onvoldoende assessering van risiko’s vir kleinskaalse vissers se lewensbestaan.
Agtergrond: Jare van opposisie
Die saak verteenwoordig die hoogtepunt van jare se besware van kusgemeenskappe, kleinskaalse vissers, burgerlike samelewingsorganisasies en omgewingskundiges wat kommer uitgespreek het oor klimaatsimpakte, oliestortingsrisiko’s, grensoorskrydende skade en onvoldoende openbare deelname.
In Augustus 2025 het die Wes-Kaapse Hooggeregshof ‘n beslissende uitspraak gelewer wat die omgewingsmagtiging vir boorbedrywighede ter see in Blok 5/6/7 tersyde gestel het.
Die Hooggeregshof het bevind dat die besluitnemingsproses wetlik gebrekkig was op verskeie gronde. Die hof het mislukkings geïdentifiseer om sosio-ekonomiese impakte behoorlik te assesseer, veral die gevolge van ‘n potensiële boorgatuitbarsting en oliestorting op visserye en kleinskaalse vissersgemeenskappe, wat moontlik tot 2 031 vissers wat in 68 gemeenskapskoöperasies tussen Saldanha en Kaap Agulhas georganiseer is, kan beïnvloed.
Die uitspraak het ook die mislukkings uitgelig om klimaatsveranderingsimpakte van kweekhuisgasse en vlugtige uitlatings in ag te neem, om grensoorskrydende omgewingskade aan buitelandse waters en kuslyne te bepaal, en om aan die Geïntegreerde Kusbestuurswet te voldoen.
Appèlproses vernou
In November 2025 het die Wes-Kaapse Hooggeregshof bevestig dat die omgewingsmagtiging onwettig bly en tersyde gestel word, terwyl die Staat en Shell beperkte verlof tot appèl op slegs twee kwessies toegestaan is: die oorweging van die volle lewensiklus-klimaatsimpakte en grensoorskrydende omgewingskade.
Die hof het toestemming geweier om op ander gronde te appelleer, insluitend mislukkings wat verband hou met openbare deelname, sosio-ekonomiese impakte en nakoming van kuswetgewing.
Ontevrede met hierdie beperkte omvang, het die Staat en Shell die Hooggeregshof van Appèl versoek om die appèl uit te brei om die bykomende gronde in te sluit wat aanvanklik geweier is.
In Februarie 2026 het The Green Connection en Natural Justice hul antwoordende beëdigde verklaring ingedien wat hierdie verbreding teenstaan, met die argument dat die Hooggeregshof reeds ernstige gebreke in die omgewingsmagtigingsproses geïdentifiseer het wat nie heropen moet word nie.
Bestuur en grondwetlike regte op die spel
Van Rooy beklemtoon dat die saak fundamenteel oor goeie bestuur en wettige besluitneming onder Suid-Afrikaanse wetgewing gaan. “Hierdie saak gaan nie oor regters wat oor klimaatsverandering besluit nie. Dit gaan daaroor of Suid-Afrikaanse wetgewing gevolg is, spesifiek of relevante klimaat-, omgewings- en sosio-ekonomiese risiko’s wettiglik en behoorlik in ag geneem is, soos vereis,” sê hy.
Die regsvrae fokus op of die Minister voldoende en betroubare inligting gehad het toe hy die omgewingsmagtiging toegestaan het, of gemeenskappe betekenisvolle geleenthede ontvang het om deel te neem gebaseer op volledige en akkurate inligting, en of Suid-Afrika se kus- en omgewingswette behoorlik gevolg is.
Die saak sal ‘n bindende regspresedent skep oor of regeringsbesluite wat die land se omgewing, klimaatstoekoms en lewensonderhoud raak, hierdie faktore ten volle moet oorweeg om aan grondwetlike standaarde van wettigheid en verantwoordbaarheid te voldoen.
Van Rooy meen dit is belangrik dat die omgewingsmagtiging vir Blok 5/6/7 tersyde gestel bly. “Geen boorwerk op see mag wettiglik voortgaan tensy en totdat ‘n geldige magtiging toegestaan word na ‘n wettige proses wat voldoen aan grondwetlike en omgewingsvereistes nie.”
Die verhoordatum word deur die Hoogste Hof van Appèl bepaal, gewoonlik geskeduleer vir etlike maande na die uitruil van skriftelike argumente.
Beide partye is gelas om aan alle oorblywende appèlreëls te voldoen en voorsorgmaatreëls in te stel.
You must be logged in to post a comment.