SALDANHA – Die Speaker van die Saldanhabaai-munisipaliteit (SBM) het Maandag 15 Junie tydens ‘n spesiale raadsvergadering die Valke-ondersoek na kontrakverlengings van meer as 30 behuisingsprojekte, verwys as “vervalsde nuus”.

Speaker Olwene Daniels het tydens die vergadering, wat virtueel gehou is, beweer daar is “geen sodanige ondersoek deur die Valke nie” en dat dit bloot “‘n hype” is wat deur “‘n sekere politieke party” geskep word.

Weslander het egter op Donderdag 4 Junie skriftelike bevestiging van AO Zinzi Hani van die Valke (die Suid-Afrikaanse Polisie se Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoeke) ontvang dat die saak – genommer 26/18/2 (2647) – deur die Ondersoekafdeling vir Ernstige Kommersiële Misdaad van die Valke in Bellville hanteer word.

“Dit is nie waar nie”

Toe raadslid Yumnah Jackson, ‘n proporsionele raadslid vir die National Coloured Congress (NCC), tydens die vergadering gevra het of die dringende items verband hou met die Valke-ondersoek wat opslae gemaak het, het die Speaker skerp gereageer.

“Die opskrifte is net opskrifte. Daar is geen sodanige ding nie. Ons het almal daardie e-pos van STOPP gesien, en toe het hy dit na al die koerante gestuur, en die MM het aan Weslander geantwoord en gesê dit is vals nuus. Daar is geen sodanige ondersoek deur die Valke nie,” het Daniels gesê.

“Dit is net nuus en dit is ‘n hype, dit is ‘n gekke seisoen. Die MM het skriftelik in sy antwoorde aan die media gestel dat daar nie ‘n ondersoek is nie.”

Daniels het bygevoeg: “Ongelukkig is dit jammer dat mense politiek wil speel met diensleweringsaangeleenthede.”

Valke bevestig ondersoek

Die Valke se bevestiging weerspreek die munisipaliteit se standpunt direk.

Die ondersoek volg op ‘n klagte deur STOPP (Services to Our People’s Party) oor Raadsresolusie R68/6-25. STOPP beweer die munisipaliteit het Artikel 116(3) van die Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Finansiële Bestuurswet misbruik om vereistes vir openbare deelname te omseil.

Een van STOPP se kernbewerings is dat die openbare kennisgewing eers ná die raadsbesluit uitgereik is – die resolusie is op 11 Junie 2025 aangeneem, maar die kennisgewing is eers op 12 Junie 2025 gepubliseer.

Redes vir kontrakverlenging

Tydens die spesiale vergadering het munisipale bestuurder Heinrich Mettler die verskillende tenders en redes vir verlenging uiteengesit.

Volgens hom het verskeie behuisingsprojekte ernstige vertragings ondervind weens omgewingsimpakassesserings (EIA’s), hofgevalle en probleme met ontwikkelaars. “Met betrekking tot die residensiële skool het ons ‘n hofbevel gehad wat ons verplig het om die dienste namens die ontwikkelaars te voltooi omdat hulle nie die regte dienste gelewer het nie. Dit is opgehou deur verskeie vertragings,” het die Mettler verduidelik.

‘n Ander projek is glo vertraag omdat daar probleme met die gemeenskapsimpakstudie (CIA) en gemeenskapsbetrokkenheidsproses (CEP) was. Die munisipaliteit moes die eerste tender kanselleer weens die nie-nakoming van konfigurasiebestuursdatabasis-regulasies (CMDB). Die tender moes weer uitgereik word.

‘n Ander projek wag steeds op goedkeurings vir omgewingsimpakstudies (EIAs)en Erfenis Wes-Kaap-goedkeurings. “Ons het die rekord van besluit uiteindelik ontvang, maar wag steeds vir finale goedkeurings sodat ons kan voortgaan met dorpsbeplanning waarna hierdie projek kan begin,” het die amptenaar gesê.

Vir verskeie projekte is daar minimale finansiële implikasies aangesien die werk reeds gevorderd is, maar ingenieurs se toesighouding is steeds nodig totdat alles afgehandel is.

Kommer oor kontrakbestuur

Verskeie raadslede het steun uitgespreek ten gunste van die items om dienslewering te verseker, maar ernstige kommer uitgespreek oor kontrakbestuur.

Anton Jansen, proporsionele verteenwoordiger vir die Vryheidsfront Plus, het gesê hy het 30 jaar se ervaring in verkryging. “Wat ek sien is dat ons die administrasie se probleme moet regmaak, wat baie eenvoudig is om reg te maak.”

Hy wou by Mettler weet watter bykomende stappe geneem word om sulke voorvalle in die toekoms te verhoed, veral wat betref maandelikse oorsig, kontrakbestuur, verslae en strafklousules vir verskaffers.

Daniels het ook die dringendheid van die vergadering verdedig en het gesê dit is binne die reëls. “Dit is nutteloos om nie die items te red en aan te neem nie, dan sal die gemeenskap ly,” het sy gesê. “Ek het ‘n plig as voorsitter van die raad om te verseker dat die administrasie kan voortgaan met hulle werk.”

Die items is met 21 stemme aanvaar: die DA met 13 stemme, GOOD 4, en die VF Plus, NCC, PA en EFF elk een stem. Die MK Party het buite stemming gebly, terwyl die ANC skriftelik laat weet het hulle sal nie die vergadering bywoon nie.

Die ANC-koukus het skriftelik laat weet hulle sal nie aan die virtuele vergadering deelneem nie. Raadslid Theresa Rossouw, die ANC se Hoofsweeep, het gesê die kort kennisgewing en gejaagde proses laat nie toe vir die grondige debat en ondersoek wat sulke items vereis nie. “Kontrakte en tenders wat miljoene rande van belastingbetalers se geld behels, kan nie sonder die nodige oorsig voortgaan nie,” lui die verklaring.

Ten spyte van die Valke se bevestiging hou die munisipaliteit vol dat hulle geen formele kennisgewing van ‘n ondersoek ontvang het nie. Tereza Burger, kommunikasiebeampte van SBM, het verlede week aan Weslander bevestig dat die munisipaliteit met enige ondersoek sal saamwerk.