Frankryk het Sondag wakker geword met strate in puin nadat botsings tussen die polisie en betogers, wydverspreide plundering en brande regoor die land uitgebreek het. Optogte teen die stygende lewenskoste het in “uiterste” geweld ontaard.
Die onrus volg ná weke van studenteprotes en kom net ses maande voor verkiesings waarin ’n opvolger vir president Emmanuel Macron gekies sal word.
Hele strate in Parys is “verwoes”, het die stad se burgemeester, Emmanuel Gregoire, gesê. Groepe gemaskerde jong mans het geparkeerde motors aan die brand gesteek en winkels geplunder.
Die Franse premier, Sébastien Lecornu, wat die “uiterste intensiteit” van die geweld veroordeel het, het gesê 1 200 mense is in hegtenis geneem en 150 polisiebeamptes is beseer.
“Dit is ’n wonderwerk dat die dodetal nie hoër is nie,” het hy gesê.
Die geweld het uitgebreek tydens optogte in die hoofstad en ander stede teen die lewenskoste. Volgens die ministerie van binnelandse sake het 550 000 mense aan die betogings deelgeneem.
Die vakbond CGT, wat ook aan die betogings deelgeneem het, het die getal op 800 000 gestel.
Die polisie het traangas en waterkanonne teen betogers gebruik wat projektiele gegooi en vuurwerke op hulle gerig het.
’n Granaat wat vir skarebeheer gebruik word, het ’n 17-jarige seun se regterhand afgeruk in die suidelike stad Saint-Étienne.
Plundering
Tydens en ná die betogings het groepe jong mense deur die strate van stede beweeg, van tyd tot tyd met die polisie slaags geraak, brande gestig en geslote winkels aangeval om in te breek en die rakke leeg te plunder.
Talle winkels – waaronder supermarkte, apteke, luukse boetieks, klerewinkels, optiese winkels, kosmetiekwinkels en winkels wat verbruikerselektronika verkoop – is in Parys, Marseille, Nice, Nantes, Bordeaux, Limoges, Lille, Toulouse en Straatsburg geplunder.
AFP-verslaggewers in Parys het gesien hoe groepe van sowat ses jong mans winkels op ’n georganiseerde manier aanval. Hulle het maskers en handskoene gedra, eers die sekuriteitskameras ontkoppel en daarna vensters stukkend geslaan om toegang te kry.
Die plundering het bygedra tot ’n dag van verwoesting en vandalisme, waartydens stadsaalkantore in verskeie stede geteiken is.
Die stadsaal in Limoges, wat meer as 140 jaar oud is, is grootliks deur ’n brand vernietig wat volgens die streek se hoogste amptenaar deur gemaskerde betogers gestig is nadat hulle by die gebou ingebreek het. Twee ander stadsraadkantore in Marseille en Lille is ook binnegedring en gevandaliseer.
’n Polisiegebied in Bordeaux is eweneens gevandaliseer, terwyl betogers in Lyon ’n toerismekantoor aan die brand gesteek het.
Die geweld het wêreldwyd opslae gemaak. In die Verenigde State het visepresident JD Vance immigrasie vir die onrus blameer.
“Westerse liberale het in die naam van diversiteit en medelye die derde wêreld na Frankryk en ander lande ingevoer. Hulle het kernvrae oor integrasie en versoenbaarheid geïgnoreer,” het hy op X gesê.
President Macron het gesê dat diegene wat vandalisme gepleeg, administratiewe kantore of ondernemings aangeval of geplunder het – selfs stadsraadkantore – vervolg en gestraf sal word.
Opposisiepolitici wat in die presidentsverkiesing om Macron se opvolging meeding, het die chaos ook verder by hul veldtogte ingesleep.
Marine Le Pen, die kandidaat van die verregse party, het “die oproeriges” veroordeel en beweer dat die party van haar verlinkse teenstander in die presidentsverkiesing, Jean-Luc Mélenchon, die geweld “gelegitimeer” het.
Sy het belowe om die Franse teen “die geweld van die verlinkses” te beskerm.
Mélenchon, wat die betogings en die voorafgaande studenteprotes sterk gesteun het, het betogers aangeraai om weg te bly van enige plundering en dit as “strydig met ons metodes” beskryf.
“Revolusie”
Frankryk se Geelbaadjie-beweging, wat agt jaar gelede straatbetogings teen Macron se regering gehou het oor beplande verhogings in brandstofbelasting, het ’n beroep op mense gedoen om aan Saterdag se “geelbaadjie- en jeugbetogings” deel te neem.
Die grootste grief was die lewenskoste, wat deels gestyg het weens die oorlog in die Midde-Ooste. Die konflik het gehelp om inflasie in Europa, soos elders, op te jaag.
“Ons is sat daarvoor om ons dood te werk vir karige lone terwyl ons huur aanhou styg,” het Regine Monfroid, ’n onderwyseres, aan AFP in die oostelike stad Straatsburg gesê.
Daar was egter ook ander kwessies ter sprake.
In Parys het tienduisende mense tydens ’n groot optog deur die oostelike en noordelike dele van die stad gestap. Sommige het slagspreuke geskree soos “Almal haat die polisie” en “Macron, bedank”.
Kamil Alahyan (18), ’n hoërskoolleerling, het gesê hy betoog “om soveel redes – die verkiesing wat in 2027 voorlê, politici wat lieg en die superrykes wat die afgelope tien jaar al hoe meer rykdom opgegaar het”.
Verskeie betogers het die gebeure met die Franse Revolusie van 1789 vergelyk.
“Dis die Revolusie – ons neem die Bastille in!” het sommige in Marseille geskree terwyl hulle hul weg na die burgemeester se kantore oopgedwing het.
In die westelike stad La Rochelle het betogers agter ’n plakkaat met die woorde “Revolusie of dood” aangestap.
In die suidelike stad Montpellier is ’n reuse blou banier met die woorde “Die volk sal wen” oor ’n sentrale plein oopgevou.
“Die regering bewe en dit is reg so, want wanneer die Franse volk kwaad is, gee hulle nie maklik moed op nie,” het Ryad Rani, hoof van die LSU se hoërskoolleerlingverteenwoordigingsliggaam, aan joernaliste in Parys gesê.