’n Hongkongse hof het Vrydag twee aktiviste wat jaarlikse gedenkdienste ter herdenking van China se dodelike Tiananmen-onderdrukking georganiseer het, skuldig bevind aan “aanhitsing tot ondermyning”. Menseregtegroepe het die uitspraak veroordeel en gesê dit is ’n verdere poging om vrye spraak die swye op te lê.
‘Ondermyning van die basiese stelsel’
Lee Cheuk-yan (69) en Chow Hang-tung (41) het volgens ’n opsomming van die uitspraak “ander persone aangehits om deur onwettige middele dade te organiseer, beplan, pleeg of daaraan deel te neem met die doel om staatsgesag te ondermyn”.
Die paneel van drie regters het bevind dat albei beskuldigdes dade gepleeg het wat neerkom op “die omverwerping of ondermyning van die basiese stelsel … wat deur die Grondwet” van China gevestig is.
Hulle word deur ’n maksimum vonnis van 10 jaar gevangenisstraf in die gesig gestaar, met vonnisoplegging wat op ’n later datum sal plaasvind.
Lee en Chow is in 2021 van “aanhitsing tot ondermyning” aangekla en is sedertdien ingevolge ’n nasionale veiligheidswet wat deur Beijing opgelê is, in aanhouding.
4 Junie 1989
Die semi-outonome voormalige kolonies Hongkong en Macau was voorheen die enigste plekke op Chinese grondgebied waar openbare gedenkdienste gehou kon word ter nagedagtenis aan mense wat op 4 Junie 1989 gesterf het, toe owerhede troepe en tenks gestuur het om protesoptrede vir politieke hervorming in en om Beijing se Tiananmen-plein te onderdruk.
Lee en Chow was leiers van die nou ontbinde Hong Kong Alliance, die groep wat jaarlikse gedenkdienste in die stad se Victoria Park georganiseer het.
Verbod op openbare herdenkings
Openbare herdenkings is egter sedert 2020 effektief verbied nadat Beijing ’n nasionale veiligheidswet vir Hongkong ingestel het ná groot en soms gewelddadige pro-demokrasiebetogings die vorige jaar.
Die regters het bevind dat die leiers van die Hong Kong Alliance die Chinese Grondwet oortree het deur ná die instelling van die veiligheidswet ’n beroep te doen om “’n eenparty-diktatorskap te beëindig”, hoewel hul betoog vreedsaam was.
Volgens die hof was Lee en Chow van plan om mense “vertroue te laat verloor” in die Chinese Kommunistiese Party, en het hulle probeer om die bestaande politieke stelsel te ondermyn deur “vyandigheid aan te wakker en verdeeldheid te veroorsaak”.
’n Derde beskuldigde, die 74-jarige voormalige wetgewer Albert Ho, het in Januarie skuldig gepleit. In gevalle waar daar skuldig gepleit word, lei dit gewoonlik tot ’n verminderde vonnis.
Lee en Chow het stil in die beskuldigingsbank gesit toe die regters Vrydag hul uitspraak gelewer het. Hulle het voorheen die aanklagte verwerp en aangevoer dat die “demokratiese oorgang” waarvoor hulle hulle beywer het, nie die Kommunistiese Party se leierskap uitsluit nie.
Familie ‘woedend’
Regter Alex Lee het gesê die hof verwag om volgende week hul versagtende omstandighede aan te hoor.
Lee se vrou, Elizabeth Tang Yin-ngor, ’n voormalige vakbondleier, het ná die uitspraak aan verslaggewers gesê sy is “woedend, kwaad … omdat ek nie dink hy is skuldig nie”.
Medina Chow Lau Wah-chun, Chow se ma, het die hoop uitgespreek “dat die omgewing gesonder sal word, dat blomme van alle kleure kan blom”.
‘Saadjies van haat’
Steve Li, hoofsuperintendent van die polisie se Nasionale Veiligheidsdepartement, het die uitspraak verwelkom.
Hy het gesê die Hong Kong Alliance het oor jare heen “saadjies van haat teen die Chinese Kommunistiese Party en die sentrale regering onder die mense van Hongkong geplant”.
Volgens Li het die groep se leiers menseregte “as ’n skild” gebruik om ’n grootskaalse openbare geleentheid te organiseer wat daarop gemik was om emosies aan te wakker.
Taiwan, die selfregerende eiland wat Beijing as deel van sy grondgebied beskou, het China aangemoedig om “politieke vervolging te staak”.
Die Mainland Affairs Council, Taipei se belangrikste liggaam vir China-beleid, het die skuldigbevindings in ’n verklaring veroordeel en die owerhede versoek om “diegene wat in hierdie saak aangehou word, onmiddellik vry te laat”.
‘Ontstellende boodskap’
Menseregtegroep Amnestie Internasionaal het die “ontstellende uitspraak” veroordeel.
Die uitspraak “is nog ’n somber mylpaal in die regering se doelbewuste veldtog” om die nalatenskap van die Tiananmen-gedenkdiensaktiviste uit te wis, het Amnesty-woordvoerder Fernando Cheung gesê.
Die skuldigbevinding toon “hoe openbare rou in Hongkong ’n misdaad geword het”, het Elaine Pearson, Human Rights Watch se direkteur vir Asië, gesê.
“Hierdie aktiviste het die Chinese regering se vrese vir die herinnering aan sy eie gruweldade blootgelê, wat herinnering as ’n bedreiging vir nasionale veiligheid beskou.”
Chow het voor Vrydag se hofverskyning in ’n bloginskrywing gesê dat “geregtigheid in die harte van die mense lê; daar is geen behoefte om uitsprake wat van bo af opgelê word, te eerbiedig nie, en ’n enkele uitspraak het min betekenis”.
Die saak is wyd gekritiseer as ’n voorbeeld van die erosie van vryheid van uitdrukking in Hongkong.
Dit “stuur ’n kragtige en ontstellende boodskap aan die burgerlike samelewing: enige kritiek op die staat en sy beleid, ongeag hoe vreedsaam dit uitgespreek word, is nie meer welkom in Hongkong nie”, het Urania Chiu, ’n dosent in die regte aan Oxford Brookes Universiteit, aan AFP gesê.