In die snikhete hitte het die uitgeteerde Elton Raimundo Joaquim in die strate naby die grootste dwelmnes in Mosambiek se hoofstad rondgesoek na stukkies metaal wat hy kon verkoop.
“Ek het vroeër musiek opgeneem. Ek het inspirasie nodig gehad wanneer ek ateljee toe gegaan het,” het die 27-jarige vertel terwyl hy gehurk sit en vertel het hoe hy aan dwelms verslaaf geraak het. ’n Vlieg het om ’n oop wond op sy skouer gesirkel.
Joaquim is een van ’n groeiende aantal dwelmgebruikers in die Suider-Afrikaanse land, wat volgens amptenare toenemend ’n verbruiker van onwettige dwelms word en nie meer net ’n deurgangspunt in die internasionale dwelmhandel is nie.
Volgens regeringsyfers het die aantal hospitaalopnames wat met dwelmgebruik verband hou, verlede jaar met 38% gestyg tot meer as 32 280. Kenners sê dié syfer weerspieël egter net ’n klein deel van die probleem.
Joaquim het rehabilitasie probeer.
“Ek kon dit nie hanteer nie,” het hy gesê. Hy het erken dat hy gesteel het om vir dagga, crack en heroïen – die belangrikste dwelms wat in Mosambiek gebruik word – te betaal.
“Die dwelm laat jou net meer koop,” het hy gesê.
Die universiteitsgegradueerde Paulo Ferrao het hom vier jaar gelede by die REMAR-rehabilitasiesentrum aan die buitewyke van Maputo laat opneem as ’n “verjaarsdaggeskenk” aan sy suster.
Pasiënte kry take soos skoonmaak, metaalwerk en skrynwerk, en moet ook godsdiensdienste bywoon.
Ferrao, wat nou onder meer vir openbare betrekkinge verantwoordelik is, sê dit word al makliker vir jong mense om dwelms, insluitend kristalmetamfetamien, in die hande te kry.
“Ons kry al hoe meer gevalle van metamfetamiengebruik, wat beteken heroïen is nie meer genoeg vir die mense agter die dwelmhandel nie,” het Ferrao gesê.
Internasionale bande
Mosambiek se ligging langs dwelmhandelroetes tussen produsente en markte, sy 2 500 km lange Indiese Oseaan-kuslyn en sy poreuse grense maak dit ’n belangrike deurgangspunt, volgens die staatsagentskap vir die voorkoming van dwelmmisbruik, GCPCD.
“Tot sowat vyf jaar gelede is ons land net as ’n deurgangspunt beskou,” het woordvoerder Jose Bambo aan AFP gesê.
“Die dwelms het in Mosambiek aangekom, maar is daarna na die res van die wêreld versprei, veral na ander dele van Afrika,” het hy gesê.
“Nou is ons grootste bekommernis dat ons land self ook ’n verbruiker geword het.”
Mosambiek werk saam met internasionale organisasies wat dwelmmisbruik bekamp, asook owerhede in lande regoor die streek – van Tanzanië tot Suid-Afrika – om die probleem aan te pak. Dit sluit die uitruil van inligting in, het Bambo gesê.
Die samewerking het die afgelope weke gehelp om ses Mexikaanse burgers uit Botswana uit te lewer. Hulle word daarvan beskuldig dat hulle dwelms in ’n dorpie buite Maputo vervaardig het. Metamfetamien, toerusting vir die vervaardiging van dwelms en chemiese voorlopers is glo tydens ’n klopjag daar gevind.
“Hierdie jaar is vier mense van Mexikaanse herkoms wat by dwelmhandel betrokke was, in hegtenis geneem,” het Bambo gesê.
Mosambiek het nie genoeg hulpmiddels, soos skandeerders en speurhonde, om “dwelms te onderskep voordat dit die woonbuurte bereik” nie, het hy gesê.
Daar is ook ’n tekort aan spesialiste op dié gebied, terwyl smokkelaars voortdurend hul metodes aanpas.
“In onlangse tye het dwelms die land binnegekom wat as skoonheidsmiddels, versnaperinge en boumateriaal vermom is,” het die amptenaar gesê.
Fentaniel, ’n nuwe uitdaging
Mosambiek was histories ’n deurgangspunt vir heroïen en metamfetamien, maar daar is nou ook ’n toename in kokaïenverkeer as deel van die sogenaamde “Lusofone-roete” wat Brasilië met ander Portugeessprekende lande verbind, het Antonio De Vivo, die VN se dwelmkantoor se hoof in die land, gesê.
Daar is ook tekens dat die handel in fentaniel, ’n hoogs verslawende sintetiese opioïed wat aan ’n dodelike dwelmekrisis in die Verenigde State gekoppel word, na Mosambiek uitgebrei het. Owerhede sê hulle het vanjaar reeds beslag gelê op meer as vyf ton daarvan.
“Wanneer jy ’n deurgangsland is, bly ’n klein gedeelte van wat deur die land vervoer word, gewoonlik agter,” het De Vivo aan AFP gesê.
Lande met lae inkomste en jong bevolkings, soos Mosambiek, is veral kwesbaar vir goedkoper sintetiese dwelms, het hy gesê.
Volgens De Vivo weerspieël die situasie ’n breër tendens in die streek. In Suid-Afrika is daar ook vervaardigingslaboratoriums ontdek waar Meksikane glo as chemici of opleiers van plaaslike werkers opgetree het.
’n AFP-ondersoek wat Donderdag gepubliseer is, het getoon hoe Suid-Afrika vir die Sinaloa-kartel in Mexiko ’n belangrike plek geword het om metamfetamien te vervaardig en dit tot so ver as Australië te versprei.
“Plaaslike produksie sal onvermydelik tot ’n toename in verbruik lei,” het De Vivo gesê.
“Die toename wat ons waarneem, is bestendig en aanhoudend, wat beteken dat die probleem waarskynlik groter gaan word,” het De Vivo gesê.