President Cyril Ramaphosa het Suid-Afrikaners gewaarsku om voor te berei op die moontlikheid dat die land toegang tot ’n belangrike Amerikaanse handelsooreenkoms kan verloor, namate betrekkinge tussen die twee lande verder versleg.
Die Agoa-handelsvoorkeurprogram met Afrikalande gee kwalifiserende lande suid van die Sahara belastingvrye toegang tot die Amerikaanse mark. Suid-Afrika is die grootste begunstigde van die program.
Kongres behou Suid-Afrika voorlopig
Ramaphosa het gesê die Amerikaanse Kongres het besluit om Suid-Afrika se deelname aan Agoa te behou. Die ooreenkoms is tot einde 2028 verleng, maar moet steeds deur die Amerikaanse president, Donald Trump, onderteken word.
“Ek wil ons mense hierop voorberei: indien ons ooit uitgesluit word, sal ons nie die eerste of enigste land wees wat uit Agoa verwyder word nie. En ek glo ons sal ook nie die laaste wees nie,” het Ramaphosa Maandag tydens ’n mediakonferensie in antwoord op ’n AFP-joernalis gesê.
Die Amerikaanse president hersien jaarliks lande se geskiktheid vir Agoa. Enige uitsluiting vereis 60 dae kennisgewing aan die Kongres en die betrokke land. Om op 1 Januarie in werking te tree, moet ’n uitsluiting teen 2 November aangekondig word.
Voormalige president Joe Biden het die Sentraal-Afrikaanse Republiek, Gaboen, Niger en Uganda op 30 Oktober 2023 onbevoeg verklaar om aan die program deel te neem. Die uitsluitings het op 1 Januarie 2024 in werking getree.
Betrekkinge tussen die VSA en Suid-Afrika versleg
Betrekkinge tussen Washington en Pretoria het versleg sedert Trump president geword het. Die VSA het hulpverlening gesny, Suid-Afrika se ambassadeur geskors en Ramaphosa in die Withuis oor bewerings van ’n “wit volksmoord” gekonfronteer.
Washington het middel September visumbeperkings aangekondig vir Suid-Afrikaners wat volgens die VSA “rassegebaseerde diskriminasie bevorder, geweld aanhits of grondonteiening sonder vergoeding moontlik maak”. Suid-Afrika betwis hierdie bewerings.
Die VSA het verlede jaar ’n program van stapel gestuur om wit Afrikaners wat beweer dat hulle in Suid-Afrika vervolging en geweldsmisdaad ervaar, te hervestig.
Teen 30 September het die VSA gedurende die voorafgaande jaar 16 287 Suid-Afrikaners ingevolge die program toegelaat. Hulle was in dié tydperk die enigste mense, buiten vyf Afghane, aan wie Washington vlugtelingstatus toegestaan het.
Werkgeleenthede en uitvoere op die spel
Ramaphosa het gesê Suid-Afrika sal na alternatiewe markte soek om die impak van ’n moontlike uitsluiting te beperk.
“Ek moet as president ons voorberei indien dit ooit gebeur. Ons moenie nou van hoë geboue afspring en dink dit is die einde van die wêreld nie,” het hy gesê.
Hy het egter erken dat die gevolge “verwoestend” kan wees.
Ingevolge Agoa stel Washington Suid-Afrikaanse motors van doeaneregte vry. Volgens die Suid-Afrikaanse belastingowerhede is motors, ná edelmetale, Suid-Afrika se tweede grootste uitvoerproduk na die VSA.