Die Demokratiese Alliansie (DA) beskuldig die minister van verdediging, Angie Motshekga, daarvan dat sy agter burokratiese verskonings skuil nadat sy versuim het om besonderhede te verskaf oor R2,4 miljard wat die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) oor vyf jaar aan gehuurde vliegtuie bestee het.
Chris Hattingh, die DA se woordvoerder oor verdediging en militêre veterane, het in ’n verklaring gesê Motshekga weerhou steeds die uiteensetting wat sy party versoek het, ondanks haar bevestiging dat die departement oor die onderliggende rekords beskik.
Die minister het ook nie ’n sperdatum verskaf vir wanneer sy die inligting aan die parlement sal voorsien nie.
Minister weier om besonderhede oor maatskappye te verskaf
Hattingh sê die DA het gevra vir jaarlikse getalle en koste van vlugte wat deur gewone reisbestuursreëlings, afwykings van voorsieningskettingbestuur en noodverkryging gereël is. Die opposisieparty het ook gevra vir vluggetalle en koste volgens operasionele kategorie, asook die aantal afwykings wat R1 miljoen, R5 miljoen en R10 miljoen oorskry het.
“Minister Motshekga kan nie aanhou om agter burokratiese verskonings te skuil terwyl R2,4 miljard se openbare geld onverklaarbaar bly nie. Die mense van Suid-Afrika verdien antwoorde, nie ontwyking nie,” het Hattingh gesê.
Parlementêre antwoorde wat deur die Parliamentary Monitoring Group gepubliseer is, toon dat die SANW tussen die 2021/22- en 2025/26-boekjare R2 395 521 275 aan gehuurde vlugte bestee het. Volgens die jaarlikse uiteensetting het besteding van R15 492 850 in 2021/22 tot R753 797 591 in 2022/23 toegeneem, voordat dit op sowat R620 miljoen per jaar gestabiliseer het.
Rekeningkundige fout laat vrae ontstaan
Hattingh sê daar is ’n verskil van R540 000 in die departement se syfers. Die vyf jaarbedrae in die parlementêre antwoord beloop altesaam R2 396 061 275, terwyl die vermelde totaal R2 395 521 275 is.
“Die minister moet die verskil verduidelik en geverifieerde syfers verskaf. Óf die departement is nalatig met openbare geld, óf hy verdoesel doelbewus die waarheid. Nie een van die twee is aanvaarbaar nie,” het hy gesê.
Die departement het in sy parlementêre antwoord gesê hy is besig om sy rekords te versoen om te verseker dat uitgawes korrek toegeskryf word en dubbele telling voorkom word. Die DA sê egter dié proses moet ’n sperdatum hê sodat die parlement die besteding kan ondersoek.
Die gerapporteerde totaal sluit gehuurde vlugte in wat deur verskeie meganismes bekom is, waaronder gewone voorsieningskettingprosesse en afwykings wat ingevolge Tesourieregulasie 16A6.4 goedgekeur is. Die parlementêre antwoorde toon nie hoeveel deur afwykings bestee is of of enige van die besteding onreëlmatig was nie.
SANW moet vliegtuie huur omdat lugmagvliegtuie buite werking is
Verdedigingskenners sê die SANW moes op gehuurde vliegtuie staatmaak omdat die meeste Suid-Afrikaanse Lugmag-vliegtuie, insluitend die C-130BZ Hercules-mediumvervoervliegtuie, nie operasioneel is nie. Die BBP-vervoereenheid by Lugmagbasis Waterkloof ondervind ook probleme met beskikbaarheid en lugwaardigheid in ’n verouderende vliegtuigvloot, wat die presidensiële Boeing 737 insluit.
Parlementêre antwoorde toon dat die gehuurde vliegtuie gebruik is vir toegang tot afgeleë gebiede, mediese ontruimings, vredesbewaring en streeksmissies, rampverligting, BBP-vervoer, militêre opleiding, dringende operasionele ontplooiings, situasies waarin kommersiële vlugte nie beskikbaar was nie, en sensitiewe veiligheidsbewegings.
Hattingh sê die DA sal verdere skriftelike vrae indien om geverifieerde bestedingsyfers, ’n vaste sperdatum vir die uitstaande uiteensettings en die naam van die amptenaar wat verantwoordelik is vir die voltooiing van die rekonsiliasie te bekom.