Voordat Nancy Masha haar drafskoene aangetrek het, het sy die mes en pepersproei nagegaan wat sy saamgedra het om haarself tydens haar daaglikse draf te beskerm – ’n roetine wat uit vrees ontstaan het nadat die moord op ’n mededrafster skokgolwe deur Suid-Afrika gestuur het.
Masha is een van diegene wat ekstra voorsorgmaatreëls tref nadat nege vroue, onder wie die ywerige hardloper Elizabeth Moselakgomo, binne twee maande in Johannesburg se Oos-Rand vermoor gevind is – sommige van hulle gedeeltelik ontklee en aangerand.
“Ons mededrawwer is wreed vermoor. Ek het ’n manier nodig gehad om myself te beskerm omdat ek ’n vrou én ’n hardloper is,” het die 39-jarige Masha, wat gewoonlik alleen draf, aan AFP gesê.
Moselakgomo (38) het op 9 September haar huis verlaat om te gaan draf en nooit teruggekeer nie. Sy het haar agtjarige dogter agtergelaat.
Haar liggaam is drie dae later in dieselfde gebied rondom Kempton Park gevind waar nog agt ander sedert middel Julie aangetref is. Dit het die polisie genoop om te ondersoek of ’n reeksmoordenaar of reeksmoordenaars verantwoordelik was en het kommer en woede regoor die land aangevuur.
Twee dae nadat Moselakgomo se liggaam gevind is, het Masha pepersproei en ’n mes op haar daaglikse drafte begin saamdra.
“Haar moord het my regtig getraumatiseer,” het die ma van twee gesê. “Ons draf op ongemaklike plekke en ongeleë tye. Maar ek gaan nie ophou draf nie.”
Masha het gesê sy het een keer saam met Moselakgomo aan ’n marathon deelgeneem en haar as “borrelend” beskryf.
Nasionale ramp
Die ontdekking van die liggame het waakdienste, betogings en solidariteitslope regoor Suid-Afrika ontketen, met honderde mense van Kempton Park tot Kaapstad wat die slagoffers vereer en optrede eis om vroue te beskerm.
Geslagsgebaseerde geweld bly ’n wydverspreide probleem in Suid-Afrika, ondanks jare se regeringsbeloftes om die probleem aan te pak en die regering se verklaring verlede jaar dat dit ’n nasionale ramp is.
Die regering het gesê sy 24-uur Geslagsgebaseerde Geweld-bevelsentrum het tussen 1 en 16 September 6 782 noodoproepe ontvang – gemiddeld 424 per dag – wat ’n toename van 21% teenoor dieselfde tydperk in Augustus verteenwoordig.
Die moorde het kommer onder vroue laat toeneem wat reeds daaraan gewoond is om voorsorgmaatreëls in hul daaglikse lewens te tref.
Chulumanco Mahamba (31) het gesê sy het sedert Moselakgomo se dood haar daaglikse staptogte tot twee keer per week verminder.
Die ontdekking van nog ’n vrou se liggaam op 20 September in Johannesburg se Soweto-gebied – haar liggaam was in ’n duvet toegedraai – het haar haar roetine laat bevraagteken.
Mahamba het reeds pepersproei as ’n voorsorgmaatreël saamgedra. Nou vermy sy afgesonderde roetes en deel sy haar regstreekse ligging met geliefdes voordat sy die huis verlaat.
Sy stuur ook foto’s van wat sy aanhet.
“Dit voel onregverdig dat ons ons roetines moet verander, maar ek voel wel veiliger wanneer ek pepersproei saamdra,” het sy gesê.
Maar nie alle vroue voel gemaklik daarmee om ’n wapen saam te dra nie.
“Ons is nie opgelei om daardie goed te gebruik nie,” het Hlompho Matji (47), ’n data-ontleder en hardloper, gesê.
“Dit is ook ’n risiko om pepersproei saam te dra, want iemand kan jou oorrompel en dit teen jou gebruik. Dieselfde geld vir ’n mes. Ons weet nie hoe om dit te gebruik nie.”
Babalwa Melitafa (46) het gesê sy het dit nie oorweeg om wapens saam te dra nie, maar verkies om slegs binne ’n omheinde gemeenskap se sportveld te draf.
“Ek sal weens wat gebeur het nie alleen buite die sportveld draf nie. Ek is bang,” het sy aan AFP gesê.
‘Ons wil leef’
Selfs in Kaapstad, sowat 1 400 kilometer daarvandaan, het vroue gesê die moorde het hul roetines verander.
Die rolprentmaker Andiswa Siwela (43), ’n hardloper en bergstapper, het gesê die moorde het haar meer agterdogtig teenoor vreemdelinge gemaak.
Siwela het gesê sy het nog altyd haar motorsleutels saamgedra om as ’n wapen te gebruik, maar dra nou ook pepersproei saam, wat sy voorheen in haar motor gelos het.
“Ons wil vry wees. Ons wil dinge sonder vrees doen; ons wil leef,” het sy gesê.
Nkululeko Molosi (47), kaptein van die Sunrise-atletiekklub, het gesê hardlopers behoort nie te hoef te “kies tussen ons passie vir die sport en ons persoonlike veiligheid” nie.
Die Suid-Afrikaanse polisie het tot dusver drie mense in verband met die Kempton Park-moorde in hegtenis geneem, hoewel hulle nie gesê het dat die sake met mekaar verband hou nie.
’n Man is in aanhouding vir een van die moorde en twee vroue is in verband met ’n ander moord aangekla.
Die inhegtenisnemings het egter min gedoen om die kommer te besweer.
President Cyril Ramaphosa het Donderdag tydens ’n byeenkoms op ’n openbare vakansiedag gesê die “pyn en lyding waaraan die vroue van Suid-Afrika onderwerp is, staan uit as ’n nasionale skande”.
“Die vroue van Suid-Afrika het die reg om enige tyd van die dag of nag sonder vrees in die strate van hul land te loop.”