Die Spesiale tribunaal het ’n kontrak van R646,5 miljoen vir die noodopgradering van die Thukela-Goedertrouw-oordragskema in KwaZulu-Natal grondwetlik ongeldig verklaar en tersyde gestel.
Die uitspraak, wat op 3 Februarie deur regter B.A. Mashile gelewer is, volg op ’n aansoek deur die Spesiale Ondersoekeenheid (SOE) om onreëlmatighede in die Departement van Water en Sanitasie (DWS) se verkrygingsprosesse reg te stel.
Onreëlmatige aanstelling
Luidens die hofstukke was die projek aanvanklik daarop gemik om die waterkapasiteit na die Richardsbaai-omgewing te verhoog tydens ’n kritieke droogteperiode in 2016. Die DWS het ’n geslote tenderproses gevolg waarby tien spesifieke diensverskaffers genooi is.
Die Tribunaal het bevind dat die vierde respondent, AECOM SA (Edms) Bpk, nie op die oorspronklike lys van genooide maatskappye was nie, maar nietemin ’n bod ingedien het nadat hulle die verpligte inligtingsessie bygewoon het.
Ondanks interne besware deur die departement se eie Bod-beoordelingskomitee (BAC), het die destydse waarnemende direkteur-generaal voortgegaan om die kontrak aan AECOM toe te ken.
Finansiële impak en verliese
Die kontrakwaarde, wat aanvanklik op R407 miljoen beraam is, het uiteindelik tot meer as R646 miljoen vermeerder. Die SOE het aangevoer dat die verhoging gelei het tot beduidende verliese vir die Staat, wat op sowat R429,2 miljoen beraam word.
In sy uitspraak het Regter Mashile bevind dat die proses Artikel 217 van die Grondwet oortree het, wat vereis dat staatsverkryging regverdig, deursigtig, mededingend en koste-effektief moet wees.
Die hof het beveel dat om die finansiële skade te verhaal, word AECOM gelas om binne 30 dae geouditeerde finansiële state en fakture in te dien wat alle inkomste en uitgawes verbonde aan die kontrak uiteensit. Die SOE moet binne 60 dae na ontvangs van dié dokumente die presiese wins bereken wat AECOM uit die ongeldige kontrak gemaak het. AECOM word beveel om dié winste aan die Staat terug te betaal.
SOE reaksie
In ’n mediaverklaring wat Woensdag 11 Februarie uitgereik is, het die SOE die uitspraak verwelkom. Die eenheid het beklemtoon dat die uitspraak die beginsel van wettigheid in openbare verkryging versterk.
“Die Tribunaal se besluit stuur ’n duidelike boodskap dat noodmaatreëls nie as verskoning gebruik kan word om wetlike voorskrifte te ignoreer nie,” lui die verklaring. Die SOE het ook bevestig dat enige bewyse van kriminele gedrag na die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) verwys sal word.”
“Die departement en AECOM het ʼn geleentheid om die state voor te berei soos deur die hof gelas, terwyl die SOE voortgaan met sy mandaat kragtens Proklamasie R.28 van 2019 om korrupsie binne die watersektor uit te roei.”
