‘n Omgewingsregorganisasie het die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK) versoek om stelselmatige ongelykheid waarmee kleinskaalse vissersgemeenskappe gekonfronteer word dringend te hanteer. Dit kom terwyl die kommissie voorbereidings tref om die strukturele probleme van Suid-Afrika se voedselstelsel te ondersoek.
NovaNews.co.za berig die Green Connection het sy formele insette aan die SAMRK se Nasionale Ondersoekende Sittings oor Suid-Afrika se Voedselstelsels voorgelê en die aandag gevestig op duisende vissers langs die land se 3 000 km lange kuslyn wat, ten spyte van hul afhanklikheid van mariene hulpbronne, steeds onvoedselveilig bly.
“Voedsel en die stelsels wat ons gebruik om dit te produseer, kan nie van menswaardigheid, lewensbestaan en kulturele regte geskei word nie,” sê Khetha Buthelezi, ekonomie-beampte by The Green Connection.
“Vir kleinskaalse vissersgemeenskappe is kos uit die oseaan nie bloot ‘n kommoditeit nie – dit is die grondslag van identiteit, oorlewing en maatskaplike samehorigheid.”
Die kommissie se ondersoek fokus op die vraag waarom honger voortduur ondanks voldoende nasionale voedselproduksie. Beoogde temas sluit in gesentraliseerde magsposisies in die voedselwaardeketting, bekostigbaarheid en toegang, grond- en gebruikersekerheid, asook beleidskoördinering. Die sperdatum vir geskrewe voorleggings is reeds tot 27 Februarie verleng, met sittings wat in Maart, in Menseregte-maand, plaasvind.
Stelselmatige ongelykheid en uitsluiting:
Volgens Buthelezi, wat aan die hoof staan van The Green Connection se Koeksister-projek, is na raming 28 000 kleinskaalse vissers afhanklik van marienehulpbronne vir hul lewensbestaan en voedselsekerheid (gebaseer op ‘n meestersgraadstudie van 2019). Tóg bly baie uit die mark uitgesluit en word hulle dikwels buite die besluitnemingsprosesse gehou.
“Waar beleidsrigtings groot kommersiële belange en nywerheidsoperateurs bevoordeel, word ongelykheid verdiep en plaaslike voedselsekerheid verswak,” sê hy. “As die mense wat voedsel oes self nie toegang het tot bekostigbare en voedsame kos nie, is die stelsel inherent onregverdig.”
Die organisasie argumenteer swak implementering van die Kleinskaalse Visserye-beleid, beperkte marktoegang, onvoldoende infrastruktuur en gebrekkige konsultasie ondermyn die sektor voortdurend. Vroue maak minder as 30% van deelnemers uit en ontvang nieteenstaande hul rol onvoldoende erkenning, terwyl jongmense die kusgebiede verlaat weens afnemende ekonomiese vooruitsigte.
The Green Connection het verder besorgdheid geopper oor die uitbreiding van aflandige olie- en gasontginning onder Operasie Phakisa, wat, volgens hulle, deur seismiese opnames, boorwerk en verhoogde skeepsaktiwiteite die visvoorraad bedreig asook toegang tot tradisionele visvangsgebiede kan beperk.
Kusgemeenskappe spreek hulle uit:
Kleinskaalse vissers in kusprovinsies beskryf verskeie sistemiese hindernisse wat hul vermoë om ‘n bestaan te maak, belemmer.
Walter Steenkamp, namens die Aukotowa Kleinskaalse Visserskoöperasie in Port Nolloth (Noord-Kaap), sê baie vissers het verlede jaar geen inkomste gehad nie. “Kreefpryse het baie geval; nadat ons vir vervoer, opgaartenks en verpakking betaal het, bly daar feitlik niks oor nie,” verduidelik hy.
Permitte:
Vissergemeenskappe meld dat verminderde toegang tot nabysee-gebiede en korter vangstye hul lewensbestaan op die spel plaas. Steenkamp voeg by: “Besluite word dikwels geneem sonder dat ons geraadpleeg word, en sekere permitte word nou betwyfel ná jare se ononderbroke gebruik.
Deborah de Wee van Spirit of Endeavour Kleinskaalse Visserskoöperasie in Doringbaai (Wes-Kaap) sê vroue is uitgesluit van kreefpermitte. “Vissersvroue in Doringbaai het die afgelope twee jaar geen inkomste gehad nie, wat gesinne kwesbaar en honger gelaat het.”
Kristie Links van die Sal-Diaz Kleinskaalse Visserskoöperasie in Saldanhabaai sê nabysee-toegang is verminder ondanks regeringsverklarings dat meer toegewings gemaak is. “Kleinskaalse vissers word gedwing om groter bote te gebruik wat ons nie kan bekostig nie, en die gebiede wat ons mag benut, is byna visleeg. Nywerheidsbote vang egter steeds oormatig, veral snags, terwyl ons gemeenskappe sukkel om kos op die tafel te sit.”
Emelin Mitchell van die Eden Kleinskaalse Vissers en Rastagemeenskap in Mosselbaai sê permitte, lisensies en ondersteuning is sedert 2016 belowe, maar is nooit gelewer nie.
Reinette Melisa Pullen van Moeg Gesukkel Visserye-koöperasie in die Oos-Kaap sê die meeste inkomste kom van inkvispermitte, maar kommersiële bootbesitters vang die grootste hoeveelheid, wat min vir die kleinskaalse vissers laat. Buthelezi sê kusgemeenskappe eis nie liefdadigheid nie, maar geregtigheid.
