September is nie net die maand waarin lente aanbreek nie. Deur Suid-Afrika se geskiedenis was dit ook ’n maand van politieke omwenteling, oorlog, ekonomiese verandering, weerstand en uiteindelik nasionale viering.

Hier is ses September-datums wat help vertel hoe die Suid-Afrika van vandag gevorm is.

6 September 1966: Verwoerd word vermoor

Op 6 September 1966 is eerste minister Hendrik Verwoerd in sy parlementêre bankie in Kaapstad deur Dimitri Tsafendas doodgesteek. Verwoerd was een van die sentrale figure van apartheid en sy regering het gedurende die 1950’s en 1960’s talle van die stelsel se kernwette ingestel.

Sy sluipmoord het ’n verandering in die land se politieke leierskap meegebring. B.J. Vorster het hom as eerste minister opgevolg. Die moord het plaasgevind in ’n tyd toe Suid-Afrika reeds toenemend internasionaal geïsoleer was oor sy apartheidsbeleid.

12 September 1977: Steve Biko sterf

Elf jaar later, op 12 September 1977, sterf Steve Biko in polisie-aanhouding.

Biko was ’n leidende figuur in die Swartbewussynsbeweging en een van die bekendste stemme van weerstand teen apartheid.

Hy was slegs 30 jaar oud.

Sy dood het wêreldwyd verontwaardiging ontlok en sy nalatenskap het veel groter geword as sy lewe. Biko se idees oor menswaardigheid, selfrespek en bevryding het ’n belangrike deel van die anti-apartheidsgeskiedenis geword.

14 September 1991: ’n Ooreenkoms vir vrede

Op 14 September 1991, te midde van ernstige politieke geweld, is die Nasionale Vredesverdrag onderteken. Die ooreenkoms het politieke partye en ander organisasies verbind tot ’n proses om geweld te beperk en vrede te bevorder.

Dit was ’n belangrike oomblik in die oorgang weg van apartheid en het strukture geskep om politieke geweld te monitor en te probeer voorkom.

Minder as drie jaar later sou Suid-Afrika sy eerste demokratiese verkiesing hou.

20 September 1886: Die goud wat Johannesburg gebou het

Op 20 September 1886 is die Witwatersrand as ’n openbare goudveld geproklameer.

Die ontdekking van goud vroeër daardie jaar het ’n stormloop na die gebied ontketen en die grondslag gelê vir die ontwikkeling van Johannesburg.

Die Krugerrand is in 1967 vir die eerste keer deur die Suid-Afrikaanse Munt geslaan. Die doel was spesifiek om Suid-Afrika se massiewe hoeveelhede goud wat uit die Witwatersrand-goudvelde gemyn is, internasionaal te bemark en vir die “man op straat” toeganklik te maak.

Die goudbedryf sou Suid-Afrika se ekonomie, nywerheid, spoorweë en verstedeliking ingrypend verander.

Maar dit sou ook ’n nalatenskap van ongelyke grondbesit, arbeidsverhoudinge en ruimtelike skeiding laat (kwessies waarvan die gevolge steeds in Suid-Afrika sigbaar is.)

24 September 1995: Erfenisdag word gebore

Op 24 September 1995 het Suid-Afrika vir die eerste keer Erfenisdag as ’n nasionale vakansiedag gevier.

Die dag was deel van die nuwe demokratiese Suid-Afrika se poging om die land se uiteenlopende kulture en historiese erfenisse te erken.

Wat begin het as ’n dag met sterk historiese en kulturele betekenis, het mettertyd ook ’n informele nasionale tradisie geword: Braaidag.

Vandag word 24 September deur miljoene Suid-Afrikaners gebruik om saam te kuier, kos te deel en die land se kulturele diversiteit te vier.

26 September 1914: Suid-Afrika se eerste groot oorlog

Op 26 September 1914 het Suid-Afrikaanse magte by Sandfontein, in destydse Duits-Suidwes-Afrika, ’n swaar nederlaag teen Duitse magte gely.

Die geveg was deel van die Eerste Wêreldoorlog en Suid-Afrika se veldtog om Duits-Suidwes-Afrika in te neem.

Die oorlog het egter ook diep verdeeldheid binne die jong Unie blootgelê. Sommige Afrikaners was gekant teen Suid-Afrika se deelname aan ’n oorlog aan die kant van Brittanje.

Die spanning het bygedra tot die Maritz-rebellie van 1914, wat die politieke verdeeldheid van die tyd verder verdiep het.