Die minister van basiese onderwys, Siviwe Gwarube, sê die matriekslaagsyfer behoort nie meer die enigste maatstaf vir die gehalte van onderwys te wees nie. Sy waarsku dat die fokus op uitslae leerders se vordering en deelname aan belangrike vakke kan benadeel.
Gwarube het ’n breër beoordeling van provinsiale onderwysverrigting voorgestel en aangevoer dat die algehele matriek-slaagsyfer nie ’n voldoende weerspieëling van die gehalte van Suid-Afrika se basiese onderwysstelsel is nie.
Sy het Sondag, 11 Oktober, tydens ’n mediakonferensie in Pretoria gesê die klem op die hoogste moontlike slaagsyfer vir die Nasionale Senior Sertifikaat (NSS) het onbedoelde gevolge gehad. Dit sluit praktyke in wat leerders se vordering en deelname aan belangrike vakke kan ondermyn.
Volgens die minister het provinsies, distrikte en skole al hoe meer daarop gefokus om slaagsyfers te verbeter, soms ten koste van die ontwikkeling van vaardighede wat Suid-Afrika se ekonomiese mededingendheid kan versterk.
“Hierdie obsessie het onbedoelde gevolge gehad en die verkeerde soort gedrag aangemoedig,” het Gwarube gesê.
Volgens haar het sommige skole swakker presterende leerders verhinder om na graad 12 te vorder, leerders ondanks bestaande vorderingsreëls in graad 11 gehou, of hulle aangemoedig om Wiskundige Geletterdheid eerder as Wiskunde te kies om hul kans op matrieksukses te verbeter.
Sy het gewaarsku dat ’n oormatige fokus op die algehele slaagsyfer die ontwikkeling van vaardighede in wetenskap, tegnologie, ingenieurswese en wiskunde (STEM), asook Rekeningkunde en Ekonomiese Wetenskappe, kan benadeel.
“Hierdie obsessie met die matriekslaagsyfer en die verkeerde aansporings wat daarmee gepaardgaan, het die land se vermoë om vaardighede vir STEM-beroepe, Rekeningkunde en Ekonomiese Wetenskappe te ontwikkel, benadeel. Dit moet verander. As ons land ekonomies mededingend wil wees, het dit diepgaande en betekenisvolle vaardighede in STEM en ander sleutelvakke nodig,” het sy gesê.
Departement wil breër maatstawwe vir onderwysprestasie gebruik
Die departement van basiese onderwys beplan om provinsiale prestasie aan die hand van ’n groter verskeidenheid maatstawwe te beoordeel, eerder as om hoofsaaklik op die algehele matriekslaagsyfer staat te maak.
Die maatstawwe sal baccalaureusgraadvrystellings, onderskeidings, leerderbehoud en deelname aan en prestasie in sleutelvakke soos Wiskunde, Fisiese Wetenskappe, Rekeningkunde en Ekonomie insluit.
Gwarube het gesê dié breër benadering sal provinsies in staat stel om hul prestasie meer sinvol te vergelyk en vas te stel waar bykomende ondersteuning en ingryping nodig is.
“Die vraag behoort nie net te wees of leerders geslaag het nie, maar ook of provinsies vordering maak met geletterdheid, syfervaardigheid, leerderbehoud en deelname aan vakke,” het sy gesê.
Die voorgestelde benadering plaas groter klem op wat leerders bereik, watter vakke hulle neem en of hulle in die onderwysstelsel bly, eerder as om die algehele slaagsyfer as die belangrikste maatstaf vir sukses te beskou.
Byna een miljoen kandidate vir matriekeksamen geregistreer
Gwarube se opmerkings kom terwyl die departement aangekondig het dat hy gereed is vir die 2026-NSS-eksamens. Altesaam 962 832 kandidate het vir die Oktober- en November-eksamenperiode geregistreer.
Die groep bestaan uit 815 051 voltydse en 147 781 deeltydse kandidate.
Die minister het gesê die toename in voltydse registrasies dui daarop dat meer leerders op skool bly en matriek binne die verwagte tydperk voltooi.
Die departement het ook leerderondersteuningsprogramme in al 75 onderwysdistrikte ingestel. Dit bereik 159 180 leerders by 1 262 sentrums.
Die programme sluit bykomende hersieningsgeleenthede, ondersteuning vir onderwysers, proefeksamens en toegang tot leermateriaal in om leemtes in leerders se prestasie aan te spreek.
Gwarube het erken dat die matriekklas van 2026 weens die covid-19-pandemie ontwrigtings in hul skoolopleiding ervaar het, veral tydens die oorgang van die intermediêre fase na die senior fase.
Die departement het vorige diagnostiese eksamenverslae gebruik om aanhoudende leerprobleme te identifiseer en onderwysers te help om kurrikulumaanbieding en leerders se voorbereiding te verbeter.
Gwarube het gesê ’n breër benadering tot die beoordeling van provinsiale onderwysprestasie sal help om swakpunte in die stelsel te identifiseer en ondersteuning te rig waar dit die nodigste is.
Die 2026-NSS-eksamens sal na verwagting Dinsdag begin. Die departement sê voorbereidings is in al nege provinsies afgehandel.