’n 12-jarige kyk ’n video waarin ’n beïnvloeder gereed maak om uit te gaan. Dan voeg sy ’n retinolserum, ’n eksfoliërende suur en verskeie “anti-verouderings”-produkte by ’n aanlyn inkopiemandjie.
’n Volwassene ondersoek herhaaldelik hul porieë in ’n vergrootglas-spieël. Hulle koop dan elke nuwe produk wat “glasvel” belowe en raak angstig as hulle nie hul aandroetine kan voltooi nie.
Velsorg kan plesierig en kreatief wees, maar wanneer word selfversorging iets wat kommer wek? vra prof. Gemma Sharp.
Die soeke na foutlose vel
Kosmetivoreksie is ’n onlangs voorgestelde term vir ’n oormatige besorgdheid oor die bereiking van foutlose vel. Dit word soms dermorexia genoem.
Dit kan uitgebreide roetines behels, die herhaaldelike koop van produkte en die gebruik van bestanddele of kosmetiese prosedures wat onnodig of onvanpas vir iemand se ouderdom is.
Mense raak ontsteld wanneer hulle nie hul roetine kan voltooi nie.
Kosmetivoreksie is egter nie ’n erkende mediese of psigiatriese diagnose nie. Die belangrikste akademiese artikel wat die term definieer, is ’n redaksionele bydrae, eerder as ’n groot bevolkingstudie.
Hoe algemeen is dit?
Een klein studie het “kosmetivoreksie-trekke” by 18 van 217 dermatologiese pasiënte (sowat 8%), wat meervoudige vulprosedures ondergaan het, geïdentifiseer.
Maar hierdie hoogs geselekteerde steekproef kan ons nie vertel hoe algemeen kosmetivoreksie onder volwassenes, tieners of die breër bevolking is nie.
Hoewel mense van enige ouderdom of geslag problematiese kommer oor hul voorkoms kan ontwikkel, sentreer baie van die huidige bespreking op tieners en tienermeisies. Hulle word blootgestel aan komplekse velsorgroetines, anti-verouderingsboodskappe en aanlyn invloedbemarking op ’n belangrike tyd in hul lewe wanneer hul identiteit en liggaamsbeeld ontwikkel.
Dit beteken egter nie dat sosiale media alleen kosmetivoreksie veroorsaak nie. Perfeksionisme, angs, bestaande veltoestande, kommersiële bemarking en breër skoonheidsideale kan almal bydra.
Watter skade kan dit doen?
Die laag-vir-laag-aanwending van retinoïedes, eksfoliërende sure en ander aktiewe bestanddele kan inflammasie, fotosensitiwiteit of kontakdermatitis veroorsaak.
Retinoïedes veroorsaak veral gereeld irritasie – hoofsaaklik wanneer dit te gereeld of in groot hoeveelhede gebruik word.
In ’n 2025-studie van 100 TikTok-video’s is bevind dat velsorgroetines wat deur meisies van sewe tot 18 jaar aangebied is, gemiddeld ses produkte bevat het.
Produkte het dikwels potensieel irriterende bestanddele ingesluit. Slegs 26% van dagtydroetines het sonskerm ingesluit.
Die nastrewing van “perfekte” vel kan mense ook aanmoedig om hul voorkoms met ander te vergelyk, ontevrede met hul vel te raak en die voorkoms daarvan te monitor.
Wat kan jy doen?
As jy bekommerd is oor jou eie velsorggewoontes, hou op om sosialemedia-persoonlikhede wat angs of vergelyking ontlok, te volg.
Jy kan ook vergrootglas-spieëls verwyder, ’n realistiese bestedingslimiet stel en geleidelik verminder hoe dikwels jy jou vel ondersoek.
’n Apteker, huisarts of dermatoloog kan help om ’n roetine te vereenvoudig en irritasie of kliniese veltoestande te beoordeel.
As velbekommernisse aansienlike tyd in beslag neem, met skool, werk of daaglikse lewe inmeng, of jou gemoedstoestand ernstig beïnvloed, praat met ’n huisarts of geestesgesondheidskenner.
Kognitiewe gedragsterapie is ’n bewysgebaseerde behandeling vir liggaamsdismorfiese of obsessief-kompulsiewe simptome.
Een voorbeeld is JEM, ’n doeltreffende, vrylik toeganklike kletsbot vir liggaamsbeeld-ervaring en gemoedstoestand, wat ek geskep en waarvan ek die ontwikkeling gelei het. Velsorg self is nie die vyand nie. Die waarskuwingsteken is wanneer sorg vir jou vel verander in die oortuiging dat jou vel eers vervolmaak moet word voordat jy aanvaarbaar kan voel.
- Gemma Sharp is ’n professor aan die Adelaide-universiteit. Hierdie artikel het oorspronklik op The Conversation verskyn.