In die Bossieveld-omgewing, sowat 20 minute se ry van Villiersdorp, lê historiese plase soos Radyn en Stettyn met ’n asemrowende uitsig oor die Stettyn-bergreeks.
Stettyn is genoem na ’n dorp in Duitsland waarvandaan die 1714-eienaar gekom het, en vandag, sedert 1818, boer agt geslagte Botha-familielede hier.
Hoewel Stettyn-wynkelder die grootste en sekerlik mees sigbare aspek van die besigheid is, is Hendrik en Wena Botha van Stettyn ook uitstaande appel- en peerkwekers.
“Ons het net 20 hektaar appels en pere en het kort voor die Paasfees klaar geoes,” sê Hendrik. Maar ten spyte van die “redelik klein” vrugteboerdery, is hulle onlangs as wenners aangewys van Grabouw se appel-en-peerverwerker, Two-a-Day, se gesogte trofee vir die hoogste inkomste per dra-hektaar, ’n bewys dat hulle hoog bo hulle gewigklas uitstyg.
Hendrik is in 2022 as ’n Two-a-Day-maatskappydirekteur aangestel.
Maar die Stettyn-onderneming wentel hoofsaaklik om sy mense.
“Ons het sowat 40 mense in ons voltydse personeel en 25 huise op die plaas. Soos my vrou, Wena, ook werk, verwag ons dat alle personeel se gesinseenheid ’n inkomste bydra. En deur ons eie kleuterskool en die Laerskool Stettyn ondersteun ons ook ons plaasfamilie,” sê Hendrik.
Die wynkant van die onderneming het vyf aandeelhouers en ’n reeks wat ou wingerde van klein blokke tot maklike wingerde dek.
Hendrik, ook Stettyn Vineyards se besturende direkteur, wat in wingerd- en wynkunde opgelei is, speel steeds ’n belangrike rol in die wynbesigheid.
Appels en pere, en meer onlangs sagte sitrus, het egter ook ’n belangrike deel van die plaas geword.
’n Onlangse uitbreiding en gesamentlike onderneming met Two-a-Day is die opening van ’n miljoen-liter- sapkonsentraatbergingsfasiliteit om vrugtekonsentraat te stoor.
Aan die oorkant van die pad na die wynkelder en hul gesinswoning is ’n stuk onbewerkte grond waar ’n dam gebou is op ’n hoogte wat beteken dat hulle nie baie krag hoef te gebruik om water vir besproeiing te pomp nie.
Rondom die dam is vlaktewild – swartwildebeeste, bontebokke, sebras en elande. ’n Skugter groep springbokke slinger soos ons naderkom.
“My pa het my altyd die waarde van watersekerheid geleer, so ons, as ’n Stettyn-groep, het baie belê in die bou van ’n dam. My oupa was lief vir diere en hy het vir baie jare ’n kameelperd naby sy huis gehad. Al die Botha-familielede deel sy passie vir die natuur,” sê hy.
Wena is self hands-on in die familiebesigheid; dit terwyl sy ook as mediese dokter in Villiersdorp werk.
“Die nuwe kliniek van die departement van gesondheid wat onlangs in Villiersdorp geopen is, is nou so ’n plesier – dit is ’n wêreldklasfasiliteit en iets waarop ons baie trots kan wees,” sê sy.
“Op die plaas is mediese sifting vir onder meer TB en MIV verpligtend. Die staat verskaf gratis medisyne vir MIV-voorkoming en -behandeling en met korrekte behandeling kan ’n kind wat van ’n MIV+-ma gebore is MIV-vry wees. 25 jaar gelede was dit ’n doodsvonnis,” sê sy.
Hendrik Botha hou weekliks ’n vergadering met al die personeel.
“Ons gebruik hierdie geleentheid om deur die uitdagings te praat en om die hele proses van die plant van die druif tot die verkoop van ’n bottel wyn in detail te bespreek en ons bespreek ook die vrugtekant.
“Ek spoor personeel aan om op kwaliteit eerder as kwantiteit te fokus. Ons het ’n haalbare daaglikse plukteiken wat mense meer tyd gee om te sorg en kneusings te vermy. Om topgehalte-vrugte te produseer is ’n massiewe spanpoging, goed opgeleide personeel, wêreldklas Twee-’n-dag- tegniese personeel wat weekliks besoeke bring en daaglikse terugvoer gee tydens oes, alles dra by.
“Ons plaas se doel is om die op-die- plaas klas-een-vrugte wat ons na Two-a-Day stuur te optimaliseer, wat dan vir ons onder die Tru-Cape-handelsmerk bemark word.
“Ons het ook ’n organisasiekaart wat duidelik maak waar elke persoon by die besigheid inpas. En ons moedig ons personeel aan om vaardighede op te gradeer deur byvoorbeeld ’n rybewys te kry, selfs al is hulle nie bestuurders nie. Hoe meer vaardighede, hoe hoër op die grafiek en inkomsteleer kan mense gaan. Ons sien die goeie in almal en glo mense wil en kan verbeter. Ek glo daaraan om personeel aan te moedig, wat ek ook wens ons regering kan doen om die landbousektor te laat groei en meer volhoubare werk te skep,” sê hy.
Wena sê dat hulle altyd op die uitkyk is vir belowende kandidate van binne die plaasfamilies.
“Ons het nie net die gewasse wat ons plant, verander om meer werk vir ons personeel vir die hele jaar toe te laat nie, maar ons soek ook aktief na maniere om waarde tot hul lewe toe te voeg. Een van ons werknemers se kinders, wat baie potensiaal getoon het, was passievol daaroor om ’n klankingenieur te word en ons het ’n aantal instansies onsuksesvol genader om ’n beurs vir hom te kry en op die ou end het ons besluit ons sal self sy program finansier. Hy het geblom en dit is lonend om te sien dat ons ’n positiewe bydrae tot sy lewe gemaak het,” sê Wena.
