Velkanker is die mees algemene soort kanker en kan mense van alle ouderdomme en rasse raak.
In Suid-Afrika het inwoners ’n groter risiko om velkanker te ontwikkel weens die hoë vlakke ultravioletbestraling van die son.
“Die vel is ons grootste orgaan, en met Suid-Afrikaners se liefde vir die buitelewe het ons ’n hoë voorkoms van velkanker in die land,” sê dr. Ayesha Omar, ’n dermatoloog wat by die Netcare Linksfield-hospitaal praktiseer.
Die belangrikste soorte velkanker is melanoomvelkanker en basaalsel- en plaveiselkanker, wat as nie-melanoomkankers gekategoriseer word.
“Nie-melanoom kankers kan gewoonlik suksesvol behandel word as dit vroeg opgespoor word. Melanoom is egter ernstiger omdat dit ’n neiging het om te versprei. Dit kan ontwikkel binne ’n moesie wat jy reeds op jou vel het of skielik verskyn as ’n donker kol op die vel wat anders lyk as die res,” sê sy.
Dit is belangrik om jou dermatoloog te besoek as jy “ja” antwoord op enige van die volgende:. Is die een kant van die moesie groter of ’n ander vorm as die ander?. Is die buitelyn van die moesie onreëlmatig?. Het die moesie veelvuldige kleure of skakerings?. Is die moesie groter as ses millimeter in deursnee of groei dit vinnig?. Het die moesie verander? . Is daar bloeding of jeuk?
“Vroeë opsporing is die sleutel. Enige verdagte moesie moet deur ’n dermatoloog nagegaan word vir enige moontlike abnormaliteite en, indien nodig, moet die moesie chirurgies verwyder word en vir histopatologie gestuur word om te bepaal of verdere ondersoek en verwysing na ’n chirurg en/of onkoloog nodig kan wees.”
Individuele risikofaktore
Dr. Omar wys daarop dat die aanbevole frekwensie van sifting afhang van ’n mens se individuele risikofaktore, wat ’n dermatoloog sal assesseer, maar dit is gewoonlik jaarliks.
“Mense van alle rasse kan ’n risiko loop om velkanker op te doen – veral mense wat ’n familierisiko vir kanker het of voorheen kanker gehad het, mense wat rook, immuunonderdrukte individue en diegene wat immuun-onderdrukkende medikasie neem.
“Mense met ’n ligte vel, veral blondines en rooikoppe met ligte kleur oë, loop ’n hoë gevaar omdat hul vel minder melanienpigment het, wat ’n mate van natuurlike beskerming teen velkanker bied. Mense wat baie sproete en moesies het, moet ook hul persoonlike risiko met ’n dermatoloog bespreek,” sê sy.
Verdedig jouself teen die son
“Daar is nie iets soos ’n ‘gesonde sonbruin’ nie.
“Behalwe vir die son se UV-strale, hou sonbruinbeddens ook ’n ernstige risiko in,” sê dr. Omar.
“Mense wat in die buitelug werk en sportsoorte beoefen soos waterpolo, krieket, gholf, rolbal en ander wat ure in die son deurbring, moet ekstra voorsorgmaatreëls tref om hul vel te beskerm.”
Son-feite. Suid-Afrika se gemiddelde UV-indeks is dikwels ekstreem.. Vermy die son tussen 10:00 en 15:00.. UV-skade kan steeds in die skadu, onder water en op bewolkte dae voorkom.. Bestraling van kinders se sonblootstelling kan velkanker in die latere lewe veroorsaak.
Sonblok. Wend sonskerm aan met ’n minimum sonbeskermingsfaktor (SBF) van 30 as deel van jou daaglikse roetine.. Wend aan minstens 15 minute voordat jy na buite gaan.. Wend gereeld elke twee uur weer aan, en meer gereeld as jy swem, sweet of dit afdroog.. Gaan vervaldatums na en dat jou produk deur die Kankervereniging van SA (Kansa) onderskryf word.
Sonskerms. Dra ’n breërandhoed.. Gebruik ’n sambreel, of kom so gou as moontlik in die skaduwee.. Kies produkte wat deur Kansa onderskryf word.. Sonmoue en klere kan help om sonblootstelling te beperk.. Praat met jou oogkundige oor UV-beskerming wanneer jy ’n bril of sonbril kies.
“As Suid-Afrikaners moet ons die risiko’s van velkanker ernstig opneem en nie enige tyd van die jaar selfvoldaan raak nie.
“Alledaagse voorsorgmaatreëls teen UV-bestraling en dermatologiese siftings is ’n belegging in jou langtermyn gesondheid,” sluit dr. Omar af.
?
