Aandagtekort-hiperaktiwiteitsversteuring (ADHD) is nie net ‘n kindertoestand nie en dit raak nie net luidrugtige skoolseuns nie.
By meisies en vroue bly dit dikwels ongediagnoseer en misverstaan.
In hierdie Vrouemaand lê die Suid-Afrikaanse Vereniging van Psigiaters (Sasop) die klem op ‘n stryd wat baie vroue en meisies vir dekades verduur het: om saam met ongediagnoseerde of misverstane ADHD te leef.
ADHD het te lank ‘n manlike masker gedra, uitgebeeld as ‘n versteuring van raserige, impulsiewe seuns wat onderwysers teen klaskamermure wil laat uitklim.
Maar hierdie stereotipe het ‘n ander, stiller ervaring versteek, een wat deur vroue en meisies beleef word, wat hul simptome internaliseer en dikwels oor die hoof gesien, verkeerd gediagnoseer of heeltemal afgemaak word.
ADHD in vroue is nie minder ernstig nie. Dit is net minder sigbaar. Hierdie vroue is nie lui, ongeorganiseerd of ooremosioneel nie. Hulle leef met ‘n neuro-ontwikkelingstoestand wat deur ‘n geslagslens swak verstaan word.
ADHD word teen byna twee keer die koers van meisies by seuns gediagnoseer. Globale data van die CDC toon diagnosekoerse van 14,5% by seuns teenoor 8% by meisies. Hierdie ongelykhede groei met ouderdom, met vroue wat dikwels vier tot vyf jaar langer as mans wag vir ‘n diagnose.
In Suid-Afrika bly ADHD oor die algemeen ondergediagnoseer, veral by volwasse vroue. Baie word eers verkeerd gediagnoseer met angs, depressie of selfs grenspersoonlikheidsversteuring. Hul ADHD word eers baie later herken, dikwels ná jare van ondoeltreffende behandeling en self-twyfel.
Vroue is ook meer geneig om kalmeermiddels of antidepressante voorgeskryf te word voordat ADHD selfs oorweeg word. Die resultaat? Wanbestuurde sorg, gefragmenteerde ondersteuning en toenemende komorbiditeite, insluitend eetversteurings en gemoedsonstabiliteit.
Anders as by seuns wat moontlik geëksternaliseerde hiperaktiwiteit toon, is meisies geneig is om hul stryd te internaliseer. Hulle word dikwels beskou as dromerig, angstig, sensitief of perfeksio-
nisties – eienskappe wat verkeerdelik vir persoonlikheidseienskappe of emosionele onvolwassenheid aangesien word eerder as simptome van ‘n neuro-ontwikke- lingsversteuring.
In ‘n poging om aan die maatskaplike verwagtinge van emosioneel kalm, hoogs presterend en sosiaal aangenaam te voldoen, ontwikkel baie meisies gesofistikeerde hanteringstrategieë, wat hul simptome verbloem deur oorprestasie, rigiditeit of mense-behaag.
Hierdie verbloeming is geestelik uitputtend en lei dikwels tot uitbranding, lae selfbeeld en ‘n pynlike gevoel van nooit “goed genoeg” wees nie.
Moederskap kan hierdie stryd vererger. Uitvoerende disfunksie verander daaglikse versorging in ‘n oorweldigende ervaring. Emosionele oorlading word roetine, terwyl skuldgevoelens en skaamte in stilte groei.
ADHD manifesteer anders by vroue, dikwels geneig tot onoplettendheid en emosionele disregulering. ADHD by mei- sies word dikwels verkeerd geïnterpreteer as onvolwassenheid of angs.
Hier is die tekens:
• Word maklik afgelei, is vergeetagtig en verloor gereeld iets;
• Vind dit moeilik om take te voltooi, te organiseer of hul tyd te bestuur;
• Is emosioneel sensitief en gereeld buierig; en
• Raak soms verbaal impulsief en hiper-spraaksaam.
ADHD by vroue:
• Chroniese oorweldiging, vergeetagtigheid en uitstel;
• Lae selfbeeld;
• Emosionele disregulering, veral verwerping-sensitiewe disforie; en
• Gesamentlike angs en depressie.
Vir vroue wat met ongediagnoseerde ADHD leef, kan die daaglikse lewe chaoties of oorweldigend voel, maar in plaas daarvan om ondersteuning te kry, probeer baie om hul simptome weg te steek of te bestuur met ongesonde hanteringstrategieë wat suksesvol lyk, maar dreineer.
Hierdie ondoeltreffende hanteringsgedrag verberg die werklike uitdagings, vertraag diagnose of ondersteuning en lei tot uitbranding, angs of depressie omdat ‘n mens jouself blameer in plaas daarvan om te verstaan dat jou brein anders werk en verskillende strategieë benodig.
Hierdie ongesonde strategieë sluit in emosionele onttrekking uit vrees vir kritiek of verwerping, impulsiewe ontvlugting soos inkopies doen of riskante besluite neem, oormatige toewyding en mense-behaag, en verbloeming en perfeksionisme om te vergoed vir uitvoerende disfunksie.
Ek doen ‘n beroep op gesondheidsorgpersoneel, opvoeders en gesinne om meer ingestel te raak op hoe ADHD by vroue voorkom, nie as luidrugtige gedrag nie, maar as volgehoue oorweldiging, perfeksionisme en emosionele uitbranding.
Behandelingsopsies kan medikasie insluit saam met psigoterapie om emosionele regulering te bou, selfkritiese gedagtes te herformuleer en daaglikse bestuur en funksionering te verbeter. Doeltreffende lewenstylveranderings, soos oefening, voeding, bewustheid en goeie slaaphigiëne, versterk beide fisieke en geestesgesondheid.
As ons die lens kan verskuif, kan ons lewens transformeer. Ons benodig geslagsensitiewe diagnostiese instrumente, verhoogde openbare bewustheid en ondersteuningstelsels wat vroue ontmoet waar hulle is, nie waar verouderde stereotipes hulle plaas nie.
