Die jongste indeks vir huishoudelike bekostigbaarheid deur die Pietermaritzburg- Economic Justice & Dignity-groep (PMBEJD) toon dat voedselpryse in Suid-Afrika aanhou styg ondanks laer brandstof- en wêreldwye voedselpryse.
Vir September het die groep se mandjie van basiese voedsel op R4 805 te staan ??gekom. Die gemiddelde koste van die mandjie het maand tot maand met R30,28 (0,6%) gestyg (van R4 775 in Augustus vanjaar) terwyl die mandjie die afgelope jaar met R586,39 (13,9%) gestyg het (van R4 219 in September 2021).
Die jaar-tot-jaar-verhoging oortref wesensinflasie met ’n redelik groot marge, en selfs voedselinflasie, wat deur Statistieke SA nagespoor word. Wesensinflasie is in Augustus vanjaar op 7,6% aangeteken, marginaal laer as die 7,8% in Julie vanjaar.
Die prys van voedsel en nie-alkoholiese drankies het op ’n jaargrondslag met 11,3% gestyg teenoor 10,1% wat die vorige maand aangeteken is.
Die PMBEJD het gesê stygende voedselpryse is kommerwekkend gegewe die brandstof- en wêreldwye voedselprysneigings, wat vrae laat ontstaan ??oor of kleinhandelaars en die verskaffingsketting verbruikers om die bos lei.
“Brandstofpryse en wêreldwye voedselkommoditeitspryse het die afgelope drie maande gedaal, maar ons sien nie ’n ooreenstemmende daling in voedselpryse op kleinhandelvlak nie,” het die organisasie gesê.
“Weens ’n gebrek aan deursigtigheid in die plaaslike voedselwaardekettings kan ons nie identifiseer waar in die ketting inflasie hardnekkig hoog bly nie. Die vraag bly staan ??of die bedryf die laer koste aan die verbruiker deurgee of nie.”
Die groep het gesê die Reserwebank se rentekoersverhogings – insluitend die jongste 75-basispuntskuif – is gedoen met die argument dat dit voedselinflasie sal laat daal. As kleinhandelaars en die voedsel-voorsieningsketting egter besparings van verbruikers weerhou, sal dit nie die beoogde uitwerking hê nie.
“As kleinhandelaars inderdaad nie laer koste deurgee nie, sal die verhoging van rentekoerse bloot meer pyn vir die Suid-Afrikaanse verbruiker bring, ons almal armer maak en moontlik werkloosheid verhoog en die ekonomie verder inkrimp – sonder om die probleem van verlaging van voedselpryse die hoof te bied,” lui die PMBEJD se verklaring.
“Dit is ons voorlegging dat in plaas daarvan om rentekoerse te verhoog, ’n beoordeling gemaak moet word om te identifiseer waar in die waardekettings voedselinflasie hardnekkig bly, en dit deur toepaslike ingryping te hanteer, indien en waar sulke hoë inflasie nie geregverdig is nie.”Stygende pryse
Die PMBEJD se data toon dat Suid-Afrika in September skerp toenames in die prys van witbrood, uie, wors, tamaties, botterskorsie, lemoene en aftrekselblokkies ervaar het. Kookolie het met gemiddeld R20,68 per vyfliterbottel gedaal – ’n daling van 9%.
In September was die koste van ’n kernvoedselmandjie (voedsel wat eerste geprioritiseer en gekoop word) R2 654. Die afgelope jaar het die prys van hierdie kernkosprodukte met 16,5% (R375,56) gestyg.Voedselprysmandjie September ’21 tot September ’22
Die PMBEJD-mandjie bestaan ??uit 44 kernvoedselprodukte, wat die meeste deur laerinkomstehuishoudings – die meeste huishoudings in die land – gekoop word.
Die prys van net vier artikels in die mandjie het jaar op jaar gedaal; een het dieselfde gebly. Die prys van die ander 39 het gestyg.
Van die grootste prysveranderings (±10%) sluit in (sien tabel):
| Kookolie: +56% | Margarien: +17% |
| Tamaties: +56% | Ingemaakte boontjies: +16% |
| Koekmeel: +26% | Spinasie: +15% |
| Uie: +26% | Bevrore hoenderporsies: +14% |
| Mieliemeel: +24% | Beesvleis: +13% |
| Witbrood: +22% | Ingemaakte sardientjies: +13% |
| Bruinbrood: +21% | Volroommelk: +11% |
| Botterskorsie: +20% | Appelkooskonfyt: +10% |
| Groen soetrissie: +19% | Kool: +10% |
