In ‘n beduidende oorwinning vir georganiseerde arbeid, het die Arbeidshof beslis dat Heineken Beverages (Edms.) Bpk. teen sy werknemers gediskrimineer het deur korttermyn-aansporingsbonusse (STI) te weerhou van werkers wat vroeg in 2023 aan ‘n beskermde staking deelgeneem het.
Luidens die uitspraak wat op 8 Desember deur regter André Lagrange gelewer is, word die drankreus beveel om die bonusse te bereken en binne 60 dae aan die betrokke lede van die vakbond Solidariteit uit te betaal.
Die hof het bevind dat Heineken se uitsluiting van stakende werkers van die bonusskema artikels 5(1) en 5(2)(c)(vi) van die Wet op Arbeidsverhoudinge (WAV) oortree het, wat werknemers teen benadeling beskerm wanneer hulle hul stakingsreg uitoefen.
Die saak spruit uit ‘n kort maar omstrede staking in Februarie 2023. Lede van Solidariteit, ‘n minderheidsvakbond by Heineken, het van 6 tot 8 Februarie 2023 aan ‘n beskermde staking deelgeneem om organisasieregte en bedingingsmag binne die maatskappy te eis.
Heineken bedryf ‘n korttermyn-aansporingsbeleid (STI-beleid) wanneer bonusse betaal word op grond van kwalifiserende kriteria, insluitend maatskappyprestasie. Die beleid stel dit uitdruklik dat die maatskappy in die geval van “arbeidsaksie” “mag besluit om nie ‘n STI-betaling toe te staan nie”.
Voor die staking het Heineken die vakbondlede gewaarsku dat die beginsel van “geen werk, geen betaling” sou geld en dat deelname aan die staking hul STI-betalings sou beïnvloed.
Ná die staking, toe bonusse in Junie 2023 uitbetaal is, het Heineken betalings weerhou van diegene wat gestaak het, terwyl die bonus betaal is aan nie-stakende werknemers wat andersins gekwalifiseer het.
Solidariteit het ‘n grief ingedien en aangevoer dat die diskwalifisering van werknemers uitsluitlik op grond van hul deelname aan ‘n wettige staking, op onbillike diskriminasie neerkom.
Solidariteit het aangevoer dat die reg om te staak fundamenteel is ingevolge die Grondwet en die Wet. Volgens hulle het die stakers aan alle ander kwalifiserende kriteria, soos prestasie en gedrag, voldoen. Die enigste rede waarom die bonus geweier is, was hul uitoefening van ‘n statutêre reg.
Heineken het sy besluit verdedig op die regsbeginsel dat werkgewers “ekonomiese mag” tydens kollektiewe bedinging mag gebruik.
Heineken het aangevoer dat die STI ‘n diskresionêre voordeel is en nie ‘n reg is nie. Die uitsluiting was ʼn wettige uitoefening van die bestuur se reg om operasionele stabiliteit aan te moedig.
Die hof het bevind dat Heineken nie aan sekere vereistes van die bewyslas voldoen het nie. Die maatskappy het byvoorbeeld geen bewyse gelewer wat die weerhouding van die volle bonus proporsioneel uiteensit op ‘n staking wat slegs twee dae geduur het nie.
Die regter het beklemtoon dat vir ‘n werkgewer om so ‘n eis suksesvol te verdedig, hulle meer moet doen as om bloot “ekonomiese magsspel” aan te voer.
Hulle moet toon dat die straf wat die stakers opgelê word, in verhouding is tot die skade wat deur die staking veroorsaak is.
Die hof het Heineken beveel om binne 30 dae die formule wat gebruik is om die 2023 STI-bonus te bereken, aan Solidariteit te verskaf.
Dertig dae daarna moet Heineken die bonusse aan die eisers betaal wat hulle sou ontvang het indien hulle nie weens die staking gediskwalifiseer is nie.
