Hoewel Suid-Afrika nie enige formele statistieke oor beskikbare stortingsterrein-ruimte het nie, stem diegene in die afvalbestuurbedryf saam dat dit vinnig besig is om vol te raak – en dat die land op die randjie van ’n krisis staan.
Leon Grobbelaar, voormalige president van die Instituut vir Afvalbestuur van Suider-Afrika (IWMSA), het onlangs in ’n onderhoud met Businesstech gesê Suid-Afrika het wel omstreeks 2 000 redelik goed bestuurde fasiliteite gehad, maar die land se stortingsterreine is tans in ’n haglike toestand, die ergste wat hulle in dekades was en hy waarsku dat hierdie op die rand van ’n krisis is.
“Totdat Suid-Afrika ’n formele beleid het om te ‘verklein, hergebruik en herwin’, sal ons voortgaan om ons stortingsterrein-ruimte te vul teen hierdie skrikwekkende tempo.”
Volgens Grobbelaar is die probleem ’n komplekse een met talle bydraende elemente – maar wetgewing is nie een daarvan nie. Hy wys daarop dat Suid-Afrika van die beste afvalbestuurswetgewing ter wêreld het.
“Ons het kennis van ander suksesvolle lande in ons wetlike raamwerk geïnkorporeer, wat die vorm van die plaaslike Wet op Nasionale Omgewingsbestuursafval aangeneem het.” Maar, verduidelik hy, hierdie wetgewing word nie toegepas nie.
“Die Suid-Afrikaanse Afvalinligtingstelsel (Sawis) is een voorbeeld. Gebruikers is veronderstel om verslae in te dien oor die tonnemaatafval wat gegenereer, herwin en weggedoen word na daardie stelsel, maar hulle doen dit nie omdat hulle weet dat daar geen gevolge is nie.”
Grobbelaar het gesê ’n gebrek aan toekomsbeplanning sal binnekort een van die groot bekommernisse wees waarmee dorpe en stede te doen sal kry.
“Hulle is verantwoordelik vir die verskaffing van dienste aan burgers om hul afval weg te gooi, en daarom is hulle verplig om bykomende stortingsterreine te ontwikkel. Munisipaliteite in Suid-Afrika het egter eenvoudig nie die middele of kapasiteit om dit te doen nie.”
Die laaste keer dat die stede Johannesburg en Tshwane ’n nuwe stortingsterrein gelisensieer of gebou het, was in die laat jare tagtig en vroeë negentig – en nou word hulle teen ’n kommerwekkende tempo vol.
“Die lisensiërings- en konstruksieproses vir ’n nuwe stortingsterrein duur egter tipies drie tot vyf jaar, gevolg deur appèlle en moontlike regsprosesse. Dus, selfs al sou ons groot stede besluit om hierdie proses môre te begin, sal ons nie nuwe fasiliteite hê voor omstreeks 2030 nie.”
Alhoewel die probleem oorweldigend kan voel, kan individuele optrede wel ’n verskil maak, sê Grobbelaar.
“Eerstens moet ons almal baie bewus wees van wat ons in ons swart afvalsak sit,” wys Grobbelaar daarop. “Ons behoort ’n twee-sak-stelsel te hê, met een vir droë artikels en die ander vir nat materiaal.”
Glas, blik, papier en plastiek (herwinbare artikels) is van die goed wat uitgesit moet word vir ons informele afvalplukkers – die sogenaamde “trollie-brigade” – om te herwin.
“Die tweede sak moet vir nat afval wees. Dit sluit die afval in wat ons in die kombuis genereer, soos vrugte- en groenteskille en oorskiet. Dit het die potensiaal om droë afval te besoedel en het geen werklike markwaarde nie.”
Grobbelaar doen ’n beroep op verbruikers om ook te verseker dat hulle nie tuinafval (groen-afval) met huishoudelike afval meng nie, aangesien tuinafval versnipper en gekomposteer kan word.
“As jy onseker is oor waar jy jou herwinbare artikels, tuin- of bourommelafval kan weggooi, kan jy die IWMSA kontak wat jou graag sal help en in die regte rigting sal wys.”
