Hulle l\u00fdk dalk volwasse, maar hulle is nie. Al troon hulle kop en skouers bo jou uit en bewonder jy heimlik hul sin vir humor en intelligensie, is tieners steeds in\u2019n vroe\u00ebr lewensfase. En dis nie j\u00fd wat so s\u00ea nie: dis die wetenskaplikes. Die breinkenners, om presies te wees.<\/p>\n
\u201cDis \u2019n reuse-uitdaging om die ouer van \u2019n tiener te wees,\u201d s\u00ea dr. Lorna Geer, voorligtingsielkundige van Centurion wat in hipnoterapie spesialiseer. \u201cVandag se tieners leef in \u2019n gans ander w\u00eareld as di\u00e9 waarin hul ouers grootgeword het, en die eise van die grootmenslewe het ook ingrypend verander. Dink maar net hoeveel makliker dit \u2019n paar dekades gelede was om werk te kry en jou eie potjie te krap. Ouers is besorg oor hul kinders se toekoms en wonder hoe hulle kan help.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u201cDie belangrikste is dat ouers besef hoe nodig hul kinders hulle het. Al sou baie tieners dit nooit erken nie, het hulle \u2019n behoefte aan vastigheid en struktuur. Ouers kan dit verskaf, en \u2019n ruimte skep waarin tieners hul denke en sosiale vaardighede kan toets sonder dat hulle gevaar loop om verwerp te word.<\/p>\n
\u201cDis natuurlik nie maklik om \u2019n veilige hawe te wees vir spruite wat fisiek, sosiaal, emosioneel en kognitief in flux is nie! Dit help baie as ouers begryp wat in hul tiener se kop gebeur. As jy weet hoe die brein in die tienerjare ontwikkel, verstaan jy skielik die jongklomp se avontuurlus, \u201converantwoordelike\u201d optrede en obsessiewe fokus op hul vriendekring. Jy besef hulle is nie bloot moeilik nie, maar besig met \u2019n normale groeikurwe. Die lewe wil hulle op volwassenheid voorberei.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Watter uitkoms begeer jy vir jou kind? Stem jy saam dat die vermo\u00eb om onafhanklik<\/strong> in \u2019n volwasse w\u00eareld te kan funksioneer, allerbelangrik is?<\/p>\n \u201cKinders moet die ouerhuis verlaat en leer om op hul eie bene te staan en hul eie lewe te lei,\u201d s\u00ea Lorna. \u201cMaar as jy mooi daaroor dink, is daar min van ons wat ons gemaksone vrywillig sal verlaat. Afgesien van die voordele wat ons moet prysgee, is dit angswekkend om alles wat bekend is vir die onbekende te verruil. Dis een van die moeilikste stappe wat mense kan doen. Die fisieke breinontwikkeling wat ons by tieners waarneem, berei hulle wonderbaarlik op hierdie oorgang voor.<\/p>\n \u201cOp ses jaar het die brein 90% van sy volle grootte bereik. Kenners het vroe\u00ebr gereken dat die brein klaar ontwikkel is teen die tyd dat kinders ho\u00ebrskool toe gaan. Sedertdien het ons geleer abstrakte denke skop eers op twaalf in en kinders begin dan eers byvoorbeeld die moontlike gevolge van hul optrede voorsien.<\/p>\n \u201cVolgens die jongste navorsingsresultate duur breinontwikke-ling reg deur adolessensie en die proses is eers tussen 25 en 30 voltooi. \u2019n Tienerbrein is dus nie \u2019n volwasse brein met minder myle op nie – dis anders gerat, spesifiek om daardie skuif uit die huis aan te vuur.<\/p>\n \u201c\u2019n Opvallende kenmerk van adolessente is dat hul brein sensitiewer vir die neuro-oordragstof dopamien is. Dopamien help ons om beloning raak te sien en stappe te doen om die belo-ning te kry. Di\u00e9 insig help ons om tieners se impulsiwiteit te verstaan. Volwassenes sou nog wou s\u00ea: \u2018Ja, maar \u2026\u2019 maar adolessente s\u00ea sommer net \u2018Ja!\u2019 En daar gaan hulle. Voeg tieners se voorliefde vir iets nuuts daarby en daar het jy die impulsiwiteit wat die groep aanspoor om die grootmensw\u00eareld met al sy uitdagings te betree.<\/p>\n \u201cOuers vra dikwels: \u2018Hoekom lyk dit of my kind blind is vir die risiko\u2019s wat hy loop?\u2019 Die antwoord hou weer eens met breinontwikkeling verband. Fisieke ver-anderinge in die brein vind in \u2019n stadige golfbeweging van agter na voor plaas. Die gedeeltes aan die voorkant wat onder meer met impulsbeheer, komplekse denke en langtermynbeplanning te make het, ontwikkel heel laaste.<\/p>\n \u201cElke ouer weet hoe intens adolessente emosie kan ervaar. By tieners is di\u00e9 dele van die brein wat met emosionele reaksies verband hou ten volle aktief \u2013 selfs meer as by volwassenes. Die gedeeltes wat impulsiewe reaksies beheer, is in die stadium nog op pad na rypwording. Ons kan s\u00ea die versneller werk seepglad terwyl die remme nog nie behoorlik funksioneer nie. Weer is dit nie net \u2019n nadeel nie: jongmense met die durf om \u2019n nuwe omgewing te verken, pas makliker aan.\u201d<\/p>\n <\/p>\n Tieners is meestal oorgehaal vir iets nuuts en gereed om los te breek. Op \u2019n manier eggo dit hul breinontwikkelingsfase. In adolessente breine is sekere dele nog nie met mekaar verbind nie \u2013 dit gebeur eers wanneer hulle volwasse is.<\/p>\n \u201cDaarby het tienerbreine meer \u00e9n sneller groeiende sinapse, die chemiese \u2018bruggies\u2019 waarlangs neurone vir mekaar boodskappe stuur om neuronetwerke te vorm. Elke voorval wat ons onthou, of elke nuwe ervaring help met die vorming van hierdie netwerke.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u201cTienerbreine is nog soepel en vatbaar vir verandering. Enersyds verklaar dit waarom tieners inkonsekwent optree: jy weet nooit wanneer hulle dierbaar gaan wees en wanneer hulle jou iets gaan toesnou nie. Die feit dat hul brein a work in progress is, dra ook by tot hul frustrasie met hul omstandighede en met hulself.<\/p>\n \u201cAan die ander kant is hul onstabiele neurologiese stelsels \u2019n bonus, \u2019n goue tydperk vir leer \u2013 akademies \u00e9n andersins. Tieners kan besonder vinnig leer en memoriseer. Verskillende dele van die brein het wel verskillende venster-periodes; vir taalsentrums is dit byvoorbeeld die eerste 13 jaar. Daarna is dit moeiliker om \u2019n tweede taal aan te leer.<\/p>\n \u201cBaie mense dink jou leervermo\u00eb word op \u2019n jong ouderdom vasgel\u00ea, maar dis nie waar nie. Puberteit is die ideale tyd om op leer \u2018verlief te raak\u2019, mits die leerstyl en motivering die eienaar van \u2019n tienerbrein aanspreek!<\/p>\n \u201cLeer het nie net te doen met die bou en versterking van neuronetwerke nie, maar ook met die wegsnoei van ou konneksies om vir nuwes plek te maak. Konneksies wat baie gebruik word, word versterk. Di\u00e9 wat minder stimulasie kry, verdwyn. Dis letterlik \u2019n geval van \u2018pasop waaraan jy dink\u2019- dit het \u2019n uitwerking op die herstrukturering van jou brein!<\/p>\n \u201cDie snoeiproses in die brein vind plaas wanneer ons slaap. Slaap is dus noodsaaklik vir leer en onthou. Ongelukkig kry die meeste tieners nie naastenby die aanbevole nege tot tien uur slaap per nag nie. Hulle is te besig, skermtyd vreet in hul slaaptyd in, en boonop wys navorsing dat hul slaapritme van di\u00e9 van volwassenes verskil. Om een of ander rede is tieners gerat om drie tot vier uur later as grootmense op te staan en te gaan slaap. Opvoedingsinstellings neem dit nie in ag nie.<\/p>\n \u201cSlaapdeprivasie bevorder buierigheid, benadeel die vermo\u00eb om besluite te neem, en rem die wegsnoei van sinapse. \u2019n Ander faktor wat leer bemoeilik, is tienerbreine se ontvanklikheid vir die toksiese uitwerking van alkohol en dwelms. Wanneer volwassenes alkohol gebruik, herstel hul breinselle sodra die alkohol gemetaboliseer word terwyl tieners se breinselwerking langer belemmer word. Die alkohol of marijuana wat \u2019n tiener in die naweek gebruik het, be\u00efnvloed hom wanneer hy die daaropvolgende Woensdag vir \u2019n toets leer en sonder dat hy daarvan bewus is, probeer hy met \u2019n selfveroorsaakte leergeremdheid studeer.\u201d<\/p>\n <\/p>\n Emosioneel, sosiaal en kognitief neem tieners geweldige spronge in die rigting van onafhanklikheid, maar die proses verloop nooit glad nie. Hulle het \u2019n onderontwikkelde vermo\u00eb om te cope<\/em> en stoei met nuutgevonde drange en dryfvere, seksuele bewustheid en oorweldigende gevoelens.<\/p>\n \u201cDie hormone in ons vleis en melk lei daartoe dat puberteit voortdurend al hoe vroe\u00ebr begin \u2013 meisies begin deesdae gemiddeld op tien jaar menstrueer. Afgesien van ingrypende liggaamsveranderinge en innerlike bewuswordings, word tieners met \u2019n oormaat inligting en keuses gebombardeer. Dis geen geheim dat pornografiese skakels tussen adolessente se selfone rondvlieg nie.<\/p>\n \u201cHul liggame mag dalk gereed wees maar emosioneel is hulle nog nie hierteen opgewasse nie. Tieners het die begeleiding van mense met \u2019n stabiele, volwasse brein nodig.<\/p>\n \u201cOuers wat kalm kan bly, waarlik luister en die lewe se uitdagings doeltreffend kan hanteer, kan baie doen om hul kinders minder kwetsbaar te maak. Dis verg vanselfsprekend \u2019n fyn balans om gesonde grense vir \u2019n kind se gedrag te stel sonder om sy waag-moed onnodig aan bande te l\u00ea.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u201cBaie ouers wroeg oor die invloed van vriende wie se breine ook in \u2019n proses van rypwording is, en daarom net so impulsief of \u2018blind\u2019 vir risiko\u2019s as hul eie kinders is. Daar is wel goeie redes waarom tieners hul ouderdomsgenote se geselskap verkies.<\/p>\n \u201cEerstens lei tieners se voorkeur vir die \u2018nuwe\u2019 daartoe dat hul vriende in die stadium interessanter as gesinslede is – en boonop in \u2019n groter mate as in enige vroe\u00ebr of latere lewensfase.<\/p>\n \u201cTweedens bel\u00ea tieners onbewustelik in die toekoms namate hulle al hoe meer tyd saam met hul vriende deurbring. Wanneer hulle jonk is, funksioneer kinders in die w\u00eareld wat hul ouers geskep het terwyl hulle die grootste deel van hul lewe gaan deurbring in \u2019n w\u00eareld wat hulle en hul portuurgroep gaan beheer en herskep. Om hul ouderdomsgenote te leer ken en verhoudings met hulle te bou, is krities belangrik vir \u2019n suksesvolle bestaan.<\/p>\n \u201cHierdie verskynsel word bevestig deur die normale menslike reaksie op uitsluiting deur die groep. Sosiale verwerping sneller dieselfde breinreaksie as bedreiging van ons voedselvoorraad of fisieke gesondheid. Ons oorlewingsinstink is onlosmaaklik aan die groep verbind. Een komplikasie van die tienerjare is dat abstrakte denke tieners in staat stel om hulle voor te stel hoe ander hulle waarneem. Verbeeldingsvlugte oor moontlike verwerping deur die groep, of dit nou plaasvind of nie, kan baie angs veroorsaak.<\/p>\n \u201cTienertyd is nie maklik nie. Tieners is vir hulself \u00e9n ander onvoorspelbaar of onverstaanbaar. Daar is weer eens \u2019n goeie rede daarvoor. Die feit dat alle dele van die brein nog nie met mekaar verbind is nie en dat die emosies die beheerstelsels vooruit is, maak van hierdie fase \u2019n hoogs funksionele aanpas-singstydperk \u2013 dit spoor kinders aan om die nes te verlaat en hul eie pad te vind. Totdat dit gebeur, moet ouers hulle maar daaraan troos dat tieners wel die een of ander tyd grootword!\u201d<\/p>\n Dr. Lorna Geer: 012\u00a0667 2417 of lornageer.co.za<\/a><\/p>\n <\/p>\n \u201cBaie ouers voel hulle was in matriek meer gereed vir die volwasse w\u00eareld as vandag se kinders. Hoewel verskeie faktore hiertoe bydra, is daar een wat uitstaan in die wiskunde- en wetenskap-mentorskapprogram waarby ek betrokke is,\u201d s\u00ea dr. Lorna Geer.<\/p>\n \u201cDie digitale omgewing<\/strong> be\u00efnvloed die manier waarop kinders leer. Eerstens leer hulle met minder sintuiglike stimulasie, en tweedens kry hulle minder oefening om ooreenkomste en verskille in leerinhoude te identifiseer. As jy uit \u2019n handboek leer en jou notas met \u2019n pen neerskryf, word meer sintuie ingespan as wanneer jy van \u2019n tablet af leer. Jy voel die papier en onthou \u2019n onderstreepte frase omdat jy \u2019n beweging uitgevoer het. Jy onthou miskien ook waar inligting op \u2019n bladsy staan terwyl dit op talle tablette in \u2019n eenvormige stroom verskyn.<\/p>\n \u201cMet \u2019n tablet kan jy nie maklik terugblaai om die bladsy voor jou met \u2019n vorige een te vergelyk, of \u2019n skets te raadpleeg nie. Kinders sukkel dus om dit wat hulle leer in hul eie geheelprentjie te integreer.<\/p>\n \u201cOnderwysers kan hiermee help deur herhaling pret te maak. Hulle kan byvoorbeeld kinders verskillende aspekte of eienskappe met mekaar laat vergelyk, of tabelle laat optrek. Mind maps waarmee kinders hul eie \u2018spinnekoppies\u2019 van leerinhoud skep, help hulle om te verstaan waar wat inpas. Namate die leerproses vorder, haak hulle inligting aan die struktuur. Dit voorkom die dilemma van \u2019n juffrou wat \u2018eksamenvrae opstel wat nie in die boek staan nie\u2019, en die kinders se probleemoplossingsvaardighede kry sommer ook \u2019n hupstoot.<\/p>\n \u201cDie beste is dat hierdie vermo\u00eb na die werklike lewe deurgetrek kan word. Wanneer kinders byvoorbeeld verskillende sienings kan vergelyk en hul eie geheelbeeld kan vorm, gaan hulle wyser met die lewe om.\u201d<\/p>\n Meer inligting by\u00a0basicsfirst.co.za<\/a><\/p>\n <\/p>\nOptimale leerperiode<\/h4>\n
Tieners is meestal oorgehaal vir iets nuuts en gereed om los te breek<\/em><\/h4>\n
Ouers versus vriende<\/h4>\n
Ouers wat kalm kan bly, waarlik luister en die lewe se uitdagings doeltreffend kan hanteer, kan baie doen om hul kinders minder kwetsbaar te maak<\/em><\/h4>\n
Leer om te integreer<\/h4>\n