Jy noem die cholesteroltoets eintlik \u2019n \u201clipogram\u201d, s\u00ea prof. David Marais, hoof van die lipiedkliniek by Groote Schuur-hospitaal. \u201cLipied\u201d beteken vet, waarvan twee hoofsoorte gemeet word: cholesterol en trigliseriede. As dit kom by \u2019n lisensie vir jou hart, is altwee belangrik. D\u00eds wat die syfertjies beteken.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nDis die hoofkomponent van alle vette en olies, en \u2019n vastende TG dui aan hoeveel vette in ons bloed dryf \u2013 gereed om op ons slagaarwande neer te slaan.<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– onder 1,7 mmol\/L. \u2019n Ster vir jou. En kry \u2019n goeie pensioen, want jy kan baie oud word.
\n– 1,7\u20132,5. Die lekker lewe. Jy toets die grense en kon tot nou toe wegkom. As jy reeds oorgewig, insulienweerstandig, potensieel diabeties is en\/of alkohol misbruik, is dit tyd om groot te word en die feite in die o\u00eb te kyk.
\n– bo 2,5. Jou telling word baie beslis met hartkwale geassosieer. Jy kan binne tien jaar jou eerste hartaanval of beroerte kry – dis nou tensy jy die uitdaging aanpak en sake red.<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\nDie belangrikste is om die vettekonsep reg te verstaan: jy moet vette eet; jy moet so min moontlik vette eet; en die vette wat jy inkry, moet van die regte soorte wees.<\/p>\n
\u2022 Opgesom
\nSorg vir \u2019n klein bietjie omega-3 en die ander poli-onversadigde vetsure, soos in olies, neute, sade en avokado\u2019s en sny transvette uit (supermarkkos met die woorde \u201ctransvette\u201d of \u201cgedeeltelike gehidrogeneerde vette\u201d op die etikette).<\/p>\n
1 Stysels het niks direk met vette te doen nie, maar hulle stoot ook ons trigliseriede op.
\n2 Oefen \u2019n bietjie meer.
\n3 Drink \u2019n maksimum van een glas wyn of bier per dag.
\n4 Gesels met jou dokter oor jou ander medikasie: party kan jou trigliseriede effens opstoot, soos estrogeen, die Pil en kortisoon.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nDit dui die telling van al die soorte cholesterol in jou bloed aan.<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– onder 5: \u2019n Droomtelling. Cholesterol het onverdiend \u2019n baie slegte naam. In werklikheid het jou brein \u2019n goeie skoot cholesterol nodig, word jou hormone uit cholesterol opgebou en hou dit jou selwande gesond – alles goed solank jou telling onder 5 bly.
\n– 5\u20137,5: Jy val in die tussengroep: Nou gaan dit oor watter ander risikofaktore bykom. As jy diabeties is, ook ho\u00eb bloeddruk het, of rook, het jy \u2019n besliste risiko. Jy sal jou leefstyl \u2019n klein bietjie moet regtrek en\/of op medikasie moet kom. \u2019n Verrassing agter hierdie telling: dit kan ook verklap dat jou niere of skildklier swaarkry, wat ook ondersoek moet word.
\n– bo 7,5: Jou risiko op hartkwale voor sestig is baie hoog. Wees goed vir jouself en maak \u2019n plan.<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\nNet soos vir jou trigliseriede. \u2019n Paar ekstra idees:<\/p>\n
1 Sny op dierevette, soos ryk vleis en eiers, want hulle is cholesterolryk en stort ekstra cholesterol in jou reeds oorlaaide liggaam.
\n2 Probeer kleiner porsies.
\n3 Sny die vet van jou vleis af.
\n4 Ontvel jou hoender.
\n5 Koop die nuwe vetvrye spek.
\n6 Kies ham eerder as polonie of salami.
\n7 Maak bredies eerder as om vleis in olie te braai.
\n8 Kook jou groente en geur dit met kruie eerder as om dit in olie, botter, degies, gekoopte pakkies sous of kaassouse te verdrink.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nDis di\u00e9 nadelige lipoprote\u00efen wat cholesterol in die slagaarwande laat aanpak en aterosklerose veroorsaak, en daarom jou heel belangrikste telling. Omdat vi\u00e9r keer meer vroue aan hartsiektes as aan borskanker sterf, sal jy dink die meeste van ons ken ons LDL-syfertjie en sorg dat hy laag bly \u2026<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– onder 3 mmol\/L nog \u2019n goue ster.
\n– bo 3 hoe ho\u00ebr, hoe groter is jou risiko op \u2019n beroerte of hartaanval.<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\nDieselfde veranderinkies \u2013 minder vette, minder stysel, meer oefening \u2013 sal jou LDL laat sak. Maar jou dokter gaan jou waarskynlik op medikasie ook sit. Daar is \u2019n paar interessante wanopvattings oor LDL-cholesterol \u2013 almal omstrede en nog sonder deurslaggewende bewyse. Die jongste is dat mieliesuiker (corn syrup, maize syrup, isoglucose, die versoeter in talle pakkies en sakkies en supermarkkos en selfs in dieet- en gesondheidskosse) die eintlike sondaar agter ho\u00eb LDL-vlakke is. \u2019n Ouer, meer bekende een is dat ho\u00eb dosisse antioksidante hartsiektes keer. Dit lyk asof LDL net in sy geoksideerde vorm op die aarwande neerslaan; in teorie behoort genoeg antioksidante soos vitamien E in jou bloed dus te keer dat LDL oksideer en kan neerslaan. Dit gebeur wel in die proefbuis maar tot dusver is daar nie bewyse dat dit in die praktyk in die liggaam oksidasie keer nie. Help antioksidante? Dr. Marais twyfel. Jou geld is waarskynlik beter bestee as jy in rooi, geel en groen groentes bel\u00ea, wat ook propvol antioksidante \u00e9n ander voedingstowwe is.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nJou helende of helpende HDL vervoer die oortollige cholesterol vanaf jou selle terug na die lewer. Anders as die LDL wat ons almal meestal met \u2019n stryd laag hou, sal jy hier moet kyk hoe jy dit kan opstoot \u2013 maar net tot op \u2019n punt.<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– 1,2: perfek as jy \u2019n vrou is
\n– 1,0; perfek as jy \u2019n man is
\n– 0,6-2,5: binne die aanvaarbare grense
\n– bo 2,5: te veel is toe nie beter nie en kan aan onder meer \u2019n ooraktiewe skildklier verbind word.<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\n1 A\u00ebrobiese oefening wat jou asem vir minstens \u2019n halfuur laat jaag, soos trappe uitdraf, vinnig stap, \u2019n lekker danssessie op jou Zumba- of skopboks-DVD, paaldans, oefenfiets trap, muurbal, fietsry, touspring – die opsies is legio.
\n2 Hou op rook.
\n3 Daar is navorsing wat aandui dat \u2019n glasie wyn (n\u00e9t een) per dag jou HDLC effe verhoog.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\n\u2019n Ho\u00ebr vlak dui op inflammasie iewers in jou liggaam. Omdat atero-sklerose (die aanpak van cholesterol in jou slagaarwande) inflammasie veroorsaak, klink dit na die ideale toets daarvoor. Die probleem is dat jou lewer C-reaktiewe prote\u00efen maak in reaksie op \u00e9nige seerkry \u2013 al is dit net \u2019n bloukol wat jy op pad na die laboratorium opgedoen het.<\/p>\n
Dit maak \u2019n enkele toets met \u2019n verhoogde waarde onbetroubaar. Maar as jy \u2019n paar keer getoets is – jy sal darem nie elke keer \u2019n bloukol opdoen nie \u2013 en jou syfer bly bo 2, verdubbel jou risiko op \u2019n hartaanval.<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– Onder 1 mg\/L Dis die droomlesing.<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\nHieroor stem almal ook nie saam nie, maar daar is navorsing wat aantoon dat \u2019n kwart aspirien per dag inflammasie voorkom. Maar aspirien kan bloeding onder die vel aanmoedig en die maagwand beskadig – en is beslis nie vir almal nie.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nDaar is nog bitter min oor hierdie lipoprote\u00efen bekend, buiten dat ho\u00ebr vlakke bloedstolling aanhelp en met hartaanvalle, aterosklerose en beroerte verbind word. Dit word eintlik selde getoets.<\/p>\n
\u2022 Lees dit
\n– onder 35 mg\/100 ml: perfek
\n– bo 75: te hoog en tyd om te kyk wat jy kan verander<\/p>\n
\u2022 Kortpadplanne
\nDaar is geen medikasie wat jou kan help nie, en aan risikofaktore soos jou ouderdom en dat hartkwale in jou familie loop, kan jy niks doen nie. Die beste is om te werk waar jy \u2019n verskil kan maak, soos aan jou dieet, hoeveel jy oefen, jou gewig, om op te hou rook en beter beheer oor jou bloeddruk.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2022 Wat dit is
\nDit is twee ander maar baie duurder maniere om onderskeidelik HDL en LDL te meet \u2013 en boonop \u2019n duplisering van die HDL- en LDL-toetse, en eintlik \u2019n mors van jou mediese fondse.<\/p>\n
<\/p>\n
Nee, dit is ni\u00e9. Die waarheid is dat die meeste van ons ons lipiedprofiel kan regkry as ons net \u2019n bietjie versigtiger eet en \u2019n aks meer oefen. Statiene is eers nodig as jy jou leefstyl verander maar jou lipiedprofiel bly abnormaal, of as jy die geen vir famili\u00eble hipercholesterolemie dra (aangebore ho\u00eb cholesterol).<\/p>\n
<\/p>\n
Statiene is baie veilig, met omkeerbare spierpyne as die enigste algemene klagte. Dit word definitief nie aan kanker verbind nie. Onthou, statiene kan met ander medisynes reageer; vra jou apteker om seker te maak jy mag al jou medikasie saam gebruik.<\/p>\n
<\/p>\n
Jy kan nie pomelo\u2019s eet as jy statiene sluk nie.<\/p>\n
<\/p>\n