{"id":168398,"date":"2026-09-21T17:12:03","date_gmt":"2026-09-21T15:12:03","guid":{"rendered":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/?p=168398"},"modified":"2026-09-20T23:24:26","modified_gmt":"2026-09-20T21:24:26","slug":"het-jonges-vandag-meer-probleme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/het-jonges-vandag-meer-probleme\/","title":{"rendered":"Het jonges vandag meer probleme?"},"content":{"rendered":"

Deur Zerelda Esterhuizen<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Toe ek in die jare tagtig gebore is, en skoolgegaan het, het ek nie die woorde “aandaggebrekversteuring<\/strong>” of “hiperaktiviteit<\/strong>” geken nie. Ek het ook nie skoolkinders geken wat selfdood probeer pleeg het, of wat met bipolariteit gediagnoseer is nie. Maar my ho\u00ebrskoolkinders is baie bewus hiervan, hulle weet van bipolariteit en ken kinders wat al selfdood probeer pleeg het, of wat hulself sny.<\/p>\n

Die W\u00eareldgesondheidsorganisasie noem dat een uit sewe adolessente (10-19 jaar) vandag ‘n geestesgesondheidstoestand ervaar. ‘n Studie in 44 lande, wat in PLOS One<\/em> gepubliseer is, dui daarop dat die gemiddelde jongmens vandag meer angs en depressie as vorige geslagte ervaar. Faktore wat hiertoe bydra, sluit in behuisingskoste, werksonsekerheid, druk van sosiale media en w\u00eareldwye kwessies soos klimaatsverandering.<\/p>\n

Volgens die Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention<\/strong> (CDC) se Youth Risk Behavior Survey het 42% van ho\u00ebrskoolleerders in 2021 volgehoue gevoelens van hartseer of hopeloosheid gerapporteer. Dis byna 50% ho\u00ebr as die ho\u00ebrskoolleerders in die vroe\u00eb 2000’s.<\/p>\n

Is vorige generasies (soos die Baby Boomers en Generasie X) verlore generasies wat net nooit ordentlik gediagnoseer is nie, en wat maar met geestestoestande moes aankarring? Of ly jongmense vandag aan meer geestestoestande as die generasies voor hulle?<\/p>\n

En as ons jongmense aan meer geestestoestande as ooit ly, wat is die rede daarvoor?<\/p>\n

 <\/p>\n

‘n Angstige generasie<\/h4>\n

Prof Melanie Moen<\/strong> is die hoof van die departement van opvoedkundige sielkunde aan die Universiteit Stellenbosch. Sy glo dat jongmense vandag angstiger as vorige geslagte is en hulle sien dat veral jongmense tussen 20-24 jaar in besonder deur angs geraak word en dat meisies\/vroue geneig is om angstiger as seuns\/mans te wees.<\/p>\n

“Een van die redes hiervoor is dat jongmense sedert die Covid-19-pandemie verhoogde vlakke van angs ervaar. Baie jongmense het belangrike sosiale interaksies gedurende kritieke ontwikkelingstydperke van hul lewe misgeloop. Isolasie en sosiale afsondering het hul sosiale ontwikkeling ook negatief be\u00efnvloed.”<\/p>\n

“Ons sien ook dat akademiese druk en sosiale media ‘n beduidende rol in die toename van angs en depressie speel. Die meeste skole rapporteer dat boeliegedrag ‘n groot probleem is.”<\/p>\n

\"Prof

Prof Prof Melanie Moen s\u00ea, “Ons sien ook dat akademiese druk en sosiale media ‘n beduidende rol in die toename van angs en depressie speel.” Foto: Thirdman, Pexels<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

“Blootstelling aan sosiale media en kuberboeliery het die probleem vererger. Jongmense is voortdurend aanlyn en vergelyk hulself met hul portuurgroep wie se lewe perfek voorkom. Ongelukkig verhoog lang ure op sosiale media die waarskynlikheid van isolasie en angs.”<\/p>\n

Prof Melanie vertel voorts dat daar in Suid-Afrika boonop sosiale kwessies soos armoede en hoe vlakke van werkloosheid is, wat ‘n groot rol in gesinstelsels speel. Dit dra verder by tot spanning en angs as jy in gemeenskappe met ho\u00eb vlakke van misdaad woon.<\/p>\n

Volgens prof Melanie is dit gewis ook so dat jongmense vandag baie oop is oor hul geestesgesondheidsuitdagings is.<\/p>\n

“Die jonger geslag is meer bereid om hul probleme en worstelinge te bespreek. Dit is egter belangrik om te noem dat jongmense met geestesgesondheidskwessies besonder ontvanklik is vir sosiale uitsluiting, diskriminasie en riskante gedrag.”<\/p>\n

 <\/p>\n

Wat gaan aan met Generasie Z?<\/h4>\n

Daar is toenemende studies wat dui op verhoogde vlakke van hartseer, angs en depressie onder Generasie Z (1997-2012) in vergelyking met millenni\u00ebrs (1981-1996) en Generasie X (1965-1980) toe hulle jonk was.<\/p>\n

“Dit wil blyk asof Generasie Z ho\u00ebr vlakke van angs as vorige geslagte ervaar,” noem prof Melanie. “Studies toon dat baie jongmense hul stresvlakke as oorweldigend beskryf. Sosiale bande kan stres verlig, maar hierdie groep sukkel om daardie bande te vorm.<\/p>\n

“‘n Groot persentasie van Generasie Z verlaat hul werke deels weens geestesgesondheidsuitdagings. Hierdie generasie lyk ook geneig om mylpale wat vorige geslagte vanselfsprekend aanvaar het, uit te stel. Byvoorbeeld, baie van hulle bly steeds by hul ouers. Hulle moet talle uitdagings navigeer, soos outonomie, identiteit, verhoudings, lewensvaardighede, opleiding en loopbaanontwikkeling.”<\/p>\n

“Dit lyk asof hulle die mees gekwalifiseerde generasie is, maar hul toekomspaaie bly onseker. Ho\u00eb werkloosheidsyfers en ekonomiese bekommernisse dra hiertoe by.”<\/p>\n

 <\/p>\n

Meer druk as ooit<\/h4>\n

Michelle King<\/strong>, ‘n berader van Bellville, stem saam met prof Melanie oor die toename in geestesgesondheidstoestande onder jonges, en sy ervaar dat die geestesgesondheidsuitdagings wat kinders en tieners vandag ervaar, dieper en komplekser as di\u00e9 van vorige geslagte is.<\/p>\n

“Anders as vroe\u00ebr, word jongmense groot in ‘n tyd van digitale oorversadiging<\/strong>, waar aanlyn inhoud vir alle ouderdomme toeganklik is.”<\/p>\n

Kinders en tieners ervaar stygende sosiale druk om ‘n perfekte beeld op sosiale media te handhaaf, akademies uit te blink, hul toekoms te beplan, aan onrealistiese liggaamstandaarde te voldoen, altyd beskikbaar (aanlyn) te wees, en reeds op ‘n jong ouderdom sukses te behaal.<\/p>\n

“Dan is daar ook onstabiele lewensomstandighede soos gesinne wat deur krisisse, egskeiding of spanning gaan. Ek sien in die praktyk soveel kinders en adolessente wat deur ‘n doolhof van emosionele en sosiale uitdagings navigeer. As ons egter jongmense se druk erken, kan ons begin om stelsels te skep om hul emosionele veerkragtigheid en welsyn te versterk.”<\/p>\n

 <\/p>\n

Vroe\u00ebr jare<\/strong><\/h4>\n

Daar was ‘n tyd toe geestesgesondheid nie so goed verstaan is nie, en dit dikwels ge\u00efgnoreer en onder die mat ingevee is.<\/p>\n

“Baie mense van vorige geslagte het dit vermy om hul emosies of traumatiese ervarings openlik te bespreek en het eerder gekies om dit stil saam met hulle te dra,” vertel Michelle.<\/p>\n

“As gevolg hiervan is hierdie onopgeloste emosionele wonde dikwels oorgedra en het dit geslagte lank bly voortbestaan.”<\/p>\n

Michelle s\u00ea die goeie nuus is wel dat ons begin vorder het in die afbreking van die stigma rondom kinders se geestestoestande.<\/p>\n

“Kinders en adolessente is vandag meer geneig as diegene van 20 tot 30 jaar gelede om hulp vir geestesgesondheidskwessies te soek. Baie kinders en tieners bespreek hul gevoelens in gewone gesprekke. Met die toenemende aantal stressors waaraan hulle vandag blootgestel word, het die behoefte aan berading aansienlik gegroei in vergelyking met 20 tot 30 jaar gelede, en kinders en adolessente toon groter bereidwilligheid om gevoelens, bekommernisse en vrese met vriende, familie, onderwysers en professionele mense te deel.”<\/p>\n

\"Michelle

Michelle King, ‘n berader in Bellville, s\u00ea, “Vandag se jeug voel baie vryer om hul gevoelens en bekommernisse te bespreek.” Foto: Andy Barbour, Pexels<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

“Vir vorige geslagte was geestesgesondheid en berading ‘n taboe en iets waaroor hulle nie gepraat het nie.”<\/p>\n

“Vandag se jeug voel baie vryer om hul gevoelens en bekommernisse te bespreek.”<\/p>\n

Michelle noem dat daar in die vroe\u00eb 2000’s ‘n groeiende erkenning van geestesgesondheid in Suid-Afrika was, en dit het gelei tot die ontwikkeling van beleidsriglyne oor kinder- en adolessente-geestesgesondheid.<\/p>\n

“Daar word nou op hierdie groter bewustheid voortgebou en vandag is daar ook ‘n fokus op babas se geestesgesondheid. Hierdie veld beklemtoon die emosionele welsyn van babas in verhouding met hul versorgers gedurende die eerste duisend dae van hul lewe.”<\/p>\n

“Dit is gegrond op wetenskaplike navorsing wat toon dat ‘n veilige gehegtheid uit ‘n goed funksionerende baba-ouer-verhouding kan ontwikkel. Dis ‘n konsep wat 20 tot 30 jaar gelede skaars bespreek is.”<\/p>\n

 <\/p>\n

Meer hulp vandag beskikbaar<\/strong><\/h4>\n

Michelle s\u00ea twee tot drie dekades gelede het slegs ‘n klein aantal skole beraders gehad, en emosionele en geestesgesondheidsondersteuning is nie op dieselfde vlak as akademiese ondersteuning geprioritiseer nie.<\/p>\n

“Vandag het ‘n toenemende aantal skole skoolberaders, maatskaplike werkers of sielkundiges wat daar is vir die kinders se emosionele en akademiese behoeftes. Baie onderwysers is ook meer bewus van kindergeestesgesondheid en speel ‘n waardevolle rol in die bevordering van emosionele welstand in hul klasse.”<\/p>\n

Nog ‘n groot voordeel, noem Michelle, is die beskikbaarheid van aanlyn professionele ondersteuning soos krisishulplyne en beradingsdienste.<\/p>\n

“Dit is ‘n opsie wat 20 tot 30 jaar gelede nie bestaan het nie. Baie ouers wat vandag kinders en tieners grootmaak, streef daarna om omgewings te skep waar hul kinders sielkundig veilig voel om hulself uit te druk,” vertel sy.<\/p>\n

“Hulle valideer hul kinders se gevoelens en moedig geleenthede vir selfregulering of mederegulering aan, eerder as om van kinders te verwag om hul emosies te onderdruk en eenvoudig aan te beweeg.”<\/p>\n

Michelle noem ook dat ‘n beduidende getal ouers vandag op hul kinders se geestesgesondheid ingestel is, en herken wanneer dit nodig is om professionele hulp te soek.<\/p>\n

\"Prof

Prof Melanie Moen s\u00ea,”Hul toekomspaaie bly onseker. Ho\u00eb werkloosheidsyfers en ekonomiese bekommernisse dra hiertoe by.” Foto: Vitaly Gariev, Pexels<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Wenke vir jonges (en ouers!)<\/h4>\n