{"id":119910,"date":"2022-11-18T14:57:32","date_gmt":"2022-11-18T12:57:32","guid":{"rendered":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/?p=119910"},"modified":"2022-11-18T14:56:30","modified_gmt":"2022-11-18T12:56:30","slug":"het-jy-te-veel-yster-dis-dodelik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/het-jy-te-veel-yster-dis-dodelik\/","title":{"rendered":"Het jy te v\u00e9\u00e9l yster? Dis dodelik!"},"content":{"rendered":"

Het jy te v\u00e9\u00e9l yster? Dis dodelik!\u00a0 Deur Salom\u00e9 Delport. Hierdie artikel het oorspronklik in die Maart 2008-uitgawe van rooi rose verskyn. Onthou om altyd jou dokter te spreek sodat jy die korrekte behandeling kry.\u00a0<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Het jy te v\u00e9\u00e9l yster? Dis dodelik!<\/h4>\n

\u2019n Ystertekort? <\/strong>Ja, toets daarvoor, want elke tweede vrou ly daaraan.<\/p>\n

Ysteroorlading? <\/strong>Nee wat, dis \u2019n skaars genetiese toestand.<\/p>\n

Dis presies wat dokters by ons mediese skole tot onlangs geleer is. Maar toe stel dr. Maritha Kotze en haar medewerkers vas dat vele Suid-Afrikaners \u2019n genetiese draer is van die gene wat ysteroorlading, oftewel hemochromatose, veroorsaak.<\/p>\n

Omdat dokters oor die algemeen onbewus is van hierdie verwikkeling, word di\u00e9 maklik behandelbare toestand dikwels verkeerd gediagnoseer en behandel. Gevolglik kan een uit elke 115 van ons hemochromatose ontwikkel.<\/p>\n

Dit sluit drie van die algemeenste siektes in Suid-Afrika in \u2013 onverklaarbare diabetes<\/a>, artritis<\/a> en hartprobleme.<\/a><\/p>\n

Lyers is ook kenmerkend moeg, nog een van die algemeenste klagtes waarmee dokters te doen kry.<\/p>\n

Gelukkig kan jy jou risiko laat bepaal en \u2019n plan maak \u2026 en terselfdertyd jou bloedfamilie help.<\/p>\n

Lees ook: Wat jy moet weet oor ystertekort<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Het jy hemochromatose?<\/h4>\n

Tot in jou dertigerjare sal jy nie weet nie, s\u00ea dr. Melissa Yssel, \u2019n Johannesburgse patoloog en \u2019n hemochromatoselyer.<\/p>\n

\u201cEk was net ontsettend moeg, maar moegheid het soveel oorsake dat \u2019n genetiese basis nie eens by my opgekom het nie. Ek was aan die spesialiseer en oorwerktheid was \u2019n veel meer voor die handliggende oorsaak.\u201d<\/p>\n

Wat gebeur, is dat jou geenfout veroorsaak dat die meganisme wat beheer hoeveel yster jou liggaam uit jou dieet opneem, nie werk nie. Dus neem jou liggaam alle yster in jou dieet op \u2013 veel meer as wat jy benodig of normaalweg kan verloor.<\/p>\n

Die ekstra yster word in jou organe gedeponeer. Tot op dertig, veertig kan jou organe die oormaat op \u2019n manier hanteer \u2013 daarom dat jy nie van die begin af ernstig siek is nie.<\/p>\n

Organisasies soos die Canadian Hemochromatosis Society gee \u2019n lys van \u2018n rits vroe\u00eb tekens.<\/p>\n

Opvallend vreemde simptome sluit in spesifiek pyn in die litte van die wys- en middelvinger, \u2018n permanente brons sonbruinvel en buikpyn, regs net onder die ribbetjies. By die see raak klein skrapies maklik etterige seerplekke, want lyers is baie vatbaar vir Vibrio vulnificus, \u2018n organisme wat in seewater leef.<\/p>\n

Die ander simptome is vaag soos episodes van diarree sonder oorsaak, liggaamshare wat onverklaarbaar uitval, ereksieprobleme by mans op \u2018n redelike jong ouderdom, \u2018n lae libido by mans en vroue, buierigheid en ligte geheueverlies.<\/p>\n

Lees ook: Die oorsake van lae libido onder mans<\/a><\/p>\n

Lees ook: Wat jy moet weet oor erektiele disfunksie<\/a><\/p>\n

En dan moegheid, intense moegheid.<\/p>\n

Dis alles simptome wat aan enige van \u2019n groot verskeidenheid ander oorsake toegeskryf kan word \u2013 of net aan veroudering. Boonop is hulle minder ernstig en nie die soort goed waarmee jy noodwendig die dokter pla nie. En as jy dokter toe gaan, toets hy jou moontlik vir \u2019n ystertekort omdat die vroe\u00eb simptome van oorlading en \u2019n tekort baie ooreenstem. Omdat die spreekkamer-hemoglobientoets (die vingerprik-bloedtoets) vanselfsprekend wys jou ystervlakke is goed, lei hy af alles is reg \u2026 al is dit inderdaad ver anderkant erg verby.<\/p>\n

Wanneer jou organe ysterversadig raak, verhewig die simptome. Die gewrigpyne slaan oor in artritis en jig omdat yster op jou gewrigte neerslaan. Die lewer raak ernstig beskadig en die buikpyn raak \u2019n teken van sirrose.<\/p>\n

Lees ook: Wat jy kan doen oor inflammasie<\/a><\/p>\n

Die ysterlading in jou pankreas veroorsaak eers insulienweerstandigheid en kort voor lank diabetes. Senuskade lei vermoedelik tot onbeheerbare Parkinsonagtige bewe-bewegings, geheueprobleme en selfs moontlik tot Alzheimersiekte.<\/p>\n

Lees ook: Is diabetes jou voorland?\u00a0<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Hoe sal jy weet? <\/strong><\/p>\n

Die sleutelleidraad is \u201converklaarbaar\u201d.<\/p>\n

As jy weet jy leef gesond en jy \u201cverdien\u201d nie jou kwale vanwe\u00eb jou leefstyl nie, of as jy sonder goeie rede sukkel met die genoemde simptome, kan jy gerus hemochromatose as oorsaak ondersoek.<\/p>\n

\u2019n Tweede leidraad is jou familiegeskiedenis. Melissa se oupa en sy broer en suster is aan orgaanversaking oorlede – m\u00e9\u00e9r as wat toeval kan verklaar. Gesels met jou dokter as jou bloedfamilie aan een van hierdie toestande ly of jonk daaraan oorlede is.<\/p>\n

Lees ook: Is jy gereed vir jou gene? Wat jy moet weet oor genetiese toetse<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Wat om te doen oor ho\u00eb ystervlakke<\/h4>\n

Hemochromatose is \u2019n goeie-nuus-siekte, want dis maklik om op te spoor en te voorkom, en as jy dit ontwikkel, kan dit h\u00e9\u00e9ltemal suksesvol en goedkoop beheer word. Al wat jy moet doen is:<\/p>\n