{"id":110491,"date":"2024-04-03T13:29:31","date_gmt":"2024-04-03T11:29:31","guid":{"rendered":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/?p=110491"},"modified":"2024-04-03T14:12:41","modified_gmt":"2024-04-03T12:12:41","slug":"is-jou-kind-adhd-of-begaafd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/novanews.co.za\/rooirose\/is-jou-kind-adhd-of-begaafd\/","title":{"rendered":"Is jou kind ADHD of begaafd?"},"content":{"rendered":"\n

Is jou kind ADHD of begaafd? deur Mariette Snyman<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Mevrou, jou dogter kan nie stilsit nie. Sy moet vir aandagafleibaarheid getoets word en moontlik Ritalin gebruik,\u201d het die graadeenonderwyseres vir Mia von Scha ges\u00ea. Mia het gewonder of die juffrou aan die verkeerde kind dink: \u201cTuis kon my oudste ure aaneen konsentreer.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Di\u00e9 voorval het Mia \u2013 gesinsberader, transformational parenting coach<\/em>, kinderboekskrywer en inspirasiespreker \u2013 \u2019n nuwe rigting laat inslaan. \u201cEk was vasbeslote om die situasie uit te pluis. Dit het \u2019n paar jaar geneem, maar vandag kan ek my kennis van kinders wat op die begaafdheidspektrum l\u00ea, gebruik om ander ouers te help.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cDis interessant dat ons almal bekend is met aandagafleibaarheid\/hiperaktiwiteit, maar onseker is oor wat begaafdheid behels. Een van my kwalifikasies is \u2019n BA-graad in sielkunde, en begaafdheid was nie deel van ons leerplan nie. My oudste was in \u2019n Johannesburgse private skool. Hoewel sy intellektueel vier of vyf jaar voor haar ouderdomsgroep gemeet het, het die skool geen aandag daaraan gegee nie \u2013 selfs n\u00e1 my uitdruklike versoek. Dis begryplik dat \u2019n kind wat reeds met breuke kan werk, moeilik konsentreer wanneer die les op eenvoudige optelsomme fokus.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Begaafde kinders sukkel ook<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Vyf kenmerke van begaafdes<\/h4>\n\n\n\n

\u201cDie werk van \u2019n Poolse psigiater en sielkundige, Kazimierz Dabrowski, het my siening van begaafdheid ingrypend be\u00efnvloed. Hy het intensiteit, sensitiwiteit en ooropwekking (overexcitability<\/em>) as die kerneienskappe van begaafdheid ge\u00efdentifiseer. Overexcitability<\/em> of OE is aangebore en dui op \u2019n verhoogde ontvanklikheid vir stimuli. Alle begaafdes openbaar nie hierdie supersensitiwiteit nie, maar dit kom in \u2019n groter mate by kreatiewe en begaafde mense voor as in die gemiddelde bevolking. OE\u2019s kan op een of meer van vyf gebiede voorkom:<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Supersensitiwiteite: Ondersteun s\u00f3 jou kind<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

1. Psigomotories<\/h4>\n\n\n\n

Psigomotoriese overexcitability dui op verhoogde prikkelbaarheid van die senuspierstelsel. Wanneer hulle emosionele spanning beleef, kan hierdie mense impulsief optree, kompulsief praat, onaanvaarbare gedrag of senuagtige gewoontes toon, gedrewe voorkom, slaaploosheid ervaar, kompulsief begin organiseer, en uitermate mededingend raak. Die grenslose fisieke en verbale aktiwiteit wat hulle so geniet, kan ander oorweldig. Hul huisgenote en klasmaats wens hulle wil tog net stilsit en stilbly!<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Maak jou kind “groen” groot<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

2. Sensueel<\/h4>\n\n\n\n

Sensual OE is ter sprake wanneer al vyf sintuie in die hoogste rat funksioneer. Di\u00e9 kinders word diep geraak deur musiek, taal of kuns, en put einde-lose genot uit sensoriese ervarings. Maar hulle raak gou oorgestimuleer of ongemaklik met prikkels soos kosteksture, reuke, of gras onder hul kaal voete. Spanning kan veroorsaak dat hulle hulle ooreet, \u2019n aanval van kooplus kry, of smag na die fisieke genot wat hulle beleef wanneer hulle die middelpunt van belangstelling is. \u2019n Lawaaierige klaskamer of krapperige uniforms kan hulle ontstem. Hulle het \u2019n groot behoefte aan fisieke gemak, soos sagte klere.<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Is jou kleinding se sintuie oor- of ondersensitief?<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

3. Intellektueel<\/h4>\n\n\n\n

Hierdie OE word gekenmerk deur die behoefte om kennis in te win en inligting te begryp, te analiseer en te integreer om by die waarheid uit te kom. Hierdie kinders is ywerige lesers, nuuskierig, en dikwels fyn waarnemers. Hulle kan lank konsentreer en met probleemoplossing volhard. Hulle is gek na teorie\u00eb en dink na oor hul manier van dink. Hul sterk fokus op morele denke beteken hulle kwel hulle oor \u201cvolwasse\u201d kwessies soos haweloosheid. Hulle kan gou krities of ongeduldig raak, of so opgewonde dat hulle ander onderbreek.<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Hoe gedrukte foto’s jou kind se selfwaarde bevestig<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

4. Verbeeldingsverwant<\/h4>\n\n\n\n

Mense met imaginational OE se gedagtew\u00eareld is ryk aan beelde, metafore, fantasie en verwikkelde drome. Die digkuns, drama of musiek kan hulle fassineer. Hulle het \u2019n goeie sin vir humor, maar omdat hulle hul maklik die ergste scenario kan voorstel, kan hulle bang wees om te waag of iets nuuts te probeer. Di\u00e9 kinders vermeng soms fiksie en die werklikheid en het dikwels verbeeldingmaatjies. Hulle konsentreer moeilik in \u2019n klaskamer waar \u2019n rigiede akademiese leerplan kreatiwiteit oorskadu.<\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Nie goed genoeg nie? Wat jy kan doen oor gevoelens van minderwaardigheid<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

5. Emosioneel<\/h4>\n\n\n\n

Emosionele ooropwekking vind uiting in uiterste of komplekse emosies, baie keer in fisieke reaksies soos maagpyn of \u2019n blosery. Hierdie kinders vorm nou bande met mense, plekke en voorwerpe, is empaties en voel dikwels verantwoordelik vir ander. Hulle kan angstig wees, skaamte, skuldgevoelens of depressie ervaar, en minderwaardig of ontoereikend voel. Hulle hanteer verandering moeilik en is geneig tot meedo\u00ebnlose selfkritiek. Di\u00e9 mense het \u2019n groot behoefte aan sekuriteit. Hul verhoogde emosionaliteit kan op alledaagse take soos huiswerk inbreuk maak.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wanneer ek ouers aan Dabrowski se werk voorstel, gaan daar dikwels vir hulle \u2019n lig op. Hulle besef nie net hul kinders nie, maar ook hulle is begaafd: dis ongewoon dat gesinslede se IK met meer as tien punte verskil.<\/p>\n\n\n\n

\u201cIn ons samelewing identifiseer ons wel begaafdes wat uitstaan, soos \u2019n kind wat reeds op agt maande leer lees, maar talle begaafdes se vermo\u00ebns is minder ooglopend. Hulle is anders as hul ouderdomsgroep, maar niemand begryp regtig die verskille nie. Dikwels word \u2019n toestand soos bipol\u00eare siekte, oppositional defiant disorder, aandagafleibaarheid\/hiperaktiwiteit (veral die seuns) of sensoriese integrasieversteuring (veral die meisies) by hulle gediagnoseer met.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cBaie mense aanvaar dat begaafde kinders fluks en voorbeeldig is en net A-simbole kry. Volgens my skatting geld dit sowat 30% van di\u00e9 kinders. Die meerderheid kan \u2019n klas ernstig ontwrig. Hulle is verveeld, en span daardie skerp brein in om hulself en ander te vermaak. Baie van hulle het vrede met huiswerk.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cOngelukkig lei begaafdheid meermale na aangeleerde hulpeloosheid. Omdat die werk so maklik is, raak die kinders lui. Hul eerste ware uitdaging kom wanneer hulle die dag begin werk of studeer \u2013 en dan gee hulle moed op omdat hulle nooit geleer het om uitdagings die hoof te bied nie. Dis tragies as dit gebeur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

AA\/HA en begaafdheid<\/h4>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u201cEk sien talle ouers wat ongemaklik voel wanneer aandagafleibaarheid\/hiperaktiwiteit of AA\/HA by hul kinders gediagnoseer word. Hul kind ervaar duidelik probleme, maar hulle twyfel daaraan dat medikasie die beste oplossing is.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cVir sulke ouers s\u00ea ek: trust your gut<\/em>. Jy ken jou kind die beste. As jy ander oplossings wil oorweeg, kan ek help.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cEk is nie \u2019n sielkundige nie, maar die tradisionele sowel as alternatiewe modaliteite waarin ek opgelei is, het juis my uitkyk verbreed. Die diagnose van AA\/HA is altyd subjektief \u2013 geen bloedtoets of skandering kan dit bevestig nie \u2013 en in my ervaring is daar sowat vyftig ander moontlikhede wat na AA\/HA kan lyk.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cHier is \u2019n paar: lae bloedsuiker, voedingstekorte, \u2019n gebrek aan vitamien B, bloedarmoede, te ho\u00eb mangaan- of kwikvlakke, allergie\u00eb, hartsiekte, porfirie, \u2019n wurminfestasie, \u2019n candida albicans-infeksie, die newe-effekte van medikasie, te min oefening, stres, slaapstoornisse, leerprobleme, of \u2019n gebrek aan respek vir die kind se waardes en behoeftes in die skoolkonteks.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cSaam met ouers fokus ek op ouderdomsgepaste gedrag, ontwikkelingsverskille en leerstyle. Ons eksperimenteer met leefstyl- en ander veranderinge wat \u2019n positiewe verskil kan maak.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cEk het \u2019n graadeenkind gesien wat nie kon konsentreer, aanwysings volg of opdragte voltooi nie. Hy het swak fyn motoriese vaardighede gehad en aggressief opgetree. Sy juffrou het gevrees hy sou die jaar druip. Nadat hy \u2019n goeie probiotika begin neem het, en sy dieet aangepas en skermtyd beperk is, was hy binne \u2019n betreklike kort tydperk een van die topdrieleerders in sy klas.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cEk wil allermins die indruk wek dat alle kinders se aandag-afleibaarheid, of vermeende aandagafleibaarheid, so maklik opgelos kan word. Party situasies is ingewikkeld, veral as \u2019n kind begaafd is \u00e9n\u2019n toestand soos disleksie of outisme het.”<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u201cUit-die-boks denke kan wel tot doeltreffende oplossings lei. Dit verg natuurlik moeite en geduld. Dit kan nodig wees om na \u2019n ander skool of onderrigopsie oor te skakel, moontlike allergene uit die kind se dieet te elimineer en weer een vir een in te sluit, of om dissipline anders toe te pas.”<\/p>\n\n\n\n

\u201cGedrag is \u2019n vorm van kommunikasie. Ons moet probeer agterkom wat dit aan ons wil oordra. In die o\u00eb van ons samele-wing kommunikeer AA\/HA-simptome die behoefte aan medikasie. Maar Ritalin en soortgelyke middels is nie geneesmiddels nie. Hulle spreek slegs simptome aan. Hulle is \u2019n management tool. Ek het al \u2019n klas van 30 kinders te\u00ebgekom waarvan 15 op hierdie medikasie was. Die ouderdomsgroep waaronder die gebruik van Ritalin die vinnigste toeneem, is voorskoolse kinders. “<\/p>\n\n\n\n

\u201cEk glo AA\/HA-simptome spoor ons aan tot verandering. Dis \u2019n gawe eerder as \u2019n straf. Ons kan vra: wat verklap my kind se simptome omtrent die manier waarop ons leef? Vir mense met \u2019n oop gemoed is daar b\u00e1ie inligting beskikbaar.\u201d<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Is<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Aanduidings van\u00a0begaafdheid<\/h4>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Hier is Mia se oorsiglys met eienskappe van begaafdheid:<\/p>\n\n\n\n