{"id":319144,"date":"2026-06-02T15:43:01","date_gmt":"2026-06-02T13:43:01","guid":{"rendered":"https:\/\/novanews.co.za\/diepapier\/?p=319144"},"modified":"2026-06-02T15:43:02","modified_gmt":"2026-06-02T13:43:02","slug":"soe-ontbloot-diepgewortelde-verval-in-vs-beursskema","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/novanews.co.za\/diepapier\/soe-ontbloot-diepgewortelde-verval-in-vs-beursskema\/","title":{"rendered":"SOE ontbloot diepgewortelde verval in VS-beursskema"},"content":{"rendered":"\n

Die Spesiale Ondersoekeenheid (SOE) het blootgel\u00ea wat hy beskryf as \u2019n \u201cmorele mislukking\u201d en \u2019n \u201cineenstorting van burgerlike plig\u201d binne die Vrystaatse premier se kantoor. Die ondersoek toon dat \u2019n provinsiale beursskema wat bedoel was om behoeftige studente te ondersteun, stelselmatig deur staatsamptenare uitgebuit is.<\/p>\n\n\n\n

Die ondersoek, wat deur president Cyril Ramaphosa gemagtig is, het \u2019n netwerk van wanadministrasie, nepotisme en onre\u00eblmatige besteding van meer as R8,3 miljoen blootgel\u00ea.<\/p>\n\n\n\n

Die waarnemende hoof van die SOE, Leonard Lekgetho, het die bevindings tydens \u2019n mediakonferensie op 2 Junie uiteengesit. Hy het verduidelik hoe amptenare openbare fondse wat vir beroepe van vaardighede wat skaars is, bedoel was, na familielede, buitelandse burgers en selfs \u2019n oorlede student gegaan het.<\/p>\n\n\n\n

Die SOE het 38 dissiplin\u00eare verwysings gemaak teen betrokke amptenare, van administratiewe klerke tot senior direkteure, vir oortredings van die Wet op Openbare Finansi\u00eble Bestuur (PFMA) en provinsiale beursbeleide. Bewyse van beweerde strafregtelike gedrag deur sewe individue is ook na die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) verwys. Hulle kan moontlik vervolg word op aanklagte van bedrog, diefstal en geldwassery.<\/p>\n\n\n\n

Die ondersoek skets \u2019n kommerwekkende prentjie van hoe die premier se kantoor onderwysfondse bestuur het. Ondersoekers het bevind dat sommige amptenare beurse aan hul eie familielede toegeken het sonder enige behoorlike proses. In een geval het \u2019n amptenaar befondsing vir sy eie studies ontvang sonder om ooit formeel aansoek te doen en sonder om aan die minimum vereistes te voldoen.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Die SOE het ook ontdek dat die skema studente befonds het wat hul modules gedruip het. In plaas daarvan om die kontrakte te be\u00ebindig soos vereis, het die premier se kantoor toegelaat dat driejaar-beursooreenkomste onre\u00eblmatig tot sewe jaar verleng word, wat die provinsie se hulpbronne verder uitgeput het. Sommige aansoekers het ook befondsing ontvang vir kwalifikasies wat nie eens op die 2018\/19 Provinsiale Vaardigheidsplan verskyn het nie.<\/p>\n\n\n\n

Een van die opvallendste bevindings het \u2019n oorlede student betrek wat n\u00e1 sy dood steeds befondsing van beide die premier se kantoor en Nasionale Finansi\u00eble Hulpskema vir Studente (NSFAS) ontvang het. Die premier se kantoor het R34 891,60 aan die Universiteit van die Vrystaat betaal, wat n\u00e1 die student se dood in \u2019n tussentydse rekening geplaas is. <\/p>\n\n\n\n

NSFAS het ook R13 000 in die student se bankrekening gestort, wat daarna deur sy ouers gebruik is. Die SOE het aangedui dat di\u00e9 geld nie verhaal kan word nie weens die student se dood en sy ouers se gebrek aan finansi\u00eble vermo\u00eb, maar dat die amptenare wat die befondsing goedgekeur en verleng het, vir dissiplin\u00eare optrede ge\u00efdentifiseer is.<\/p>\n\n\n\n

Die SIU se finale verslag oor die skema sal na verwagting in September aan die president voorgel\u00ea word.<\/p>\n\n\n\n